Presentación da novela COVID-19, do Club de Lectura de Ortigueira

O pasado venres, 18 de decembro, tivo lugar no Teatro de Beneficencia ortigueirés a presentación dunha novela… en realidade foi tamén a presentación pública do Club de Lectura de Ortigueira, unha organización que botou a andar a principios de 2020. Estes clubs son entidades –en xeral informais- que promoven a lectura e son lugares de encontro de afeizoados a esta práctica multisecular que para algúns é un pracer, para outros unha obriga e para moitos unha distracción na vida diaria. 

O Club de Ortigueira (por que non do Ortegal?) tivo como un dos promotores, e hoxe cabeza visible, a David Rodríguez Morado, un ortigueirés nacido en Suíza, de sólida formación humanística –con estudos nas universidades de Xenebra e París- e que hoxe é un profesional dos idiomas, pero sobre todo amante da Cultura. A actividade do Club plásmase en reunións nas que se comenta, explica e debate sobre un libro e o seu autor, previamente seleccionados, que na reunión auroral foi Las montañas de la niebla, de Antonio Rivera Losada. Reunións que se viron abruptamente suspendidas trás a celebración da primeira, en marzo, pola chegada da pandemia de coronavirus, a covid-19. Curiosamente, aínda que as reunións se suspenderon, non sucedeu o mesmo coa interacción dos compoñentes do Club, que aceptaron o reto -saído segundo parece da concellería de Cultura de Ortigueira- de escribir algo sobre a pandemia. Ese algo callou, como revelou David na presentación do acto, na redacción dun texto común entre todos os membros do Club, que tras uns compases iniciais, tomou forma de novela, un desafío que non presumimos doado.

Carmen Loureiro foi oi a persoa encargada de describir e analizar o relato, a novela, de nome curioso, pouco literario, exactamente o nome da enfermidade que asola nestes momentos a toda a humanidade, tal vez, un exercicio de exorcismo e de enfrontar o problema de cara. Carmen, mestra e profesora de Filosofía, debullou con amenidade, pero sobre todo con agarimo, o relato, tinguido de realismo máxico, revelando as influencias que ela constataba no texto dalgunha autora consagrada –como é Obdulia Dopico- que formaba parte do grupo de persoas que escribiron a novela.

Polo demáis, se ben no acto non se utilizou esta palabra, hai que sinalar que a xuizo deste cronista, a novela é un experimento (no bo sentido) literario, pois xorde da colaboración de 13 persoas; na Literatura –e xa non digamos noutras artes- non son estrañas as obras elaboradas por dúas persoas; pero máis alá desa cifra son realmente infrecuentes, co que esta obra bate records neste ámbito da autoría.

Dicía que Carmen, profesora de Filosofía (aínda que parecía de Literatura, pola riqueza do estudo, pola análise das personaxes, polo entusiasmo e pracer que dixo lle ocasionaba a lectura!) fixo a intervención máis longa, que foi escoitada con atención pola trintena de persoas que, cumprindo estritamente o protocolo preventivo anti-covid-19, disfrutaban dun dos poucos actos culturais que se puideron celebrar en Ortigueira nos últimos nove meses, suspendidos case todos, como desde Terras do Ortegal puidemos constatar, pola enfermidade que da nome ao libro.

Un nome, COVID-19, que centrou os primeiros instantes da intervención de Victoria Díaz Castañeira, a autora seleccionada para representar ao conxunto dos 13 autores (8 mulleres e 5 homes); Victoria, mestra e profesora en varios institutos da bisbarra, sinalou que o nome non lle terminaba de  gustar, que non lle parecía apropiado, algo que non sorprende a quen coñecemos a Victoria, unha persoa de lúcida inspiración, de poética conversa, que se deixa levar polo encanto das imaxes noutra das facetas culturais que cultiva con maestría: a fotografía artística. Procurando fuxir desa inconcreción, subiu ao estrado do teatro cun texto escrito, que leu de forma concisa, para centrarse na experiencia literaria da creación desta obra.

Finalmente, o músico Cristopher Martínez Sandomingo, a cuarta das persoas que interviron no acto, interpretou  -música e literatura son sempre boas compañeiras, como as musas Euterpe e Calíope (ou Polimnia?)- dúas pezas que deron calor ao sempre frio teatro. Cristopher, outro rapaz ortigueirés nacido en Suíza, está finalizando o grao profesional de trompeta, piano e percusión no conservatorio Xan Viaño de Ferrol. E foi el o responsable de pechar o acto, executando ao piano, con singular fermosura, o Himno Galego cos asistentes postos en pé.

Os nosos parabéns ao Club de Lectura de Ortigueira, así como ás persoas que escribiron a novela COVID-19. Que ese esforzo pola Cultura siga e aumente.

Ah, e que os lectores disfruten!; para eles foi feita esta obra!

----------- 

Texto: Xosé Mª Torres

Fotos: Xosé Mª Torres

Suaves fantasías. O novo libro do ortigueirés Mario Páez

Suaves fantasías

O novo libro do ortigueirés Mario Páez Álvarez adianta no seu título unha chamada de atención. ¿Haberá lugar, no mundo bulideiro e atarefado no que vivimos, para suaves fantasías? Por suposto; de feito, hoxendía a máxima fantasía sería acadar a propia suavidade; nestes tempos de liñas rectas, o fantástico reside nun lugar curvo, suave e quente onde, sinxelamente, mirármonos a nós mesmos. Xa que logo, e velaí a mensaxe, todas as fantasías son suaves.

Os relatos de Mario remiten a tal lugar fantástico, vencellado inevitablemente á infancia. Os nenos aparecen nos contos ás veces como protagonistas, ás veces como destinatarios duns relatos lixeiros que gustarán aos lectores infantís. Pero as máis das veces aparecen como donos da mirada do narrador; estes relatos son os máis suxerentes. 

A inxel mirada do neno está no protagonista que diante dun chan axedrezado avanza en saltos de cabalo, ¡ai de quen nunca tal fixera!, na tentación de recoller propinas abandonadas das mesas valeiras, na nostalxia de Tito Gobbi, do tabaco Capstan, das partidas de pinacle, na lembranza dun libro chamado, ¡nada menos!, «Solón Publícola Temístocles Camilo», na mirada de quen fala dos seus maiores --Pompilio, Cosme, o Fraco, o Ferradura-- con acenos míticos, ou nos pesadelos de quen imaxina unha invasión de barquiños de papel.

Esta mirada chega a ser a raque, a espiña dorsal duns contos que, dende esta perspectiva, se converten propiamente en estampas; os relatos non nos falan de cousas que pasan, senón máis ben do rapaz que contempla as cousas que pasan, moitas veces en longas frases discursivas, outras tantas en liñas de diálogo que xogan con trampantollos e relatos dentro do relato. Mario escribe contos tristes con final feliz e contos felices con final triste; non é sinxelo. 

Afirma Mario que os contos foron escritos a vuelapluma. E será certo, porque se len a vuelaojo; en ocasións, este voo de pruma deixa traslucir, coido que á mantenta, certo desgairo e abandono; describindo relampos de nostalxias, parecerá o propio que a escrita veña urdida en fío de pespunto, en bocetos espontáneos e urxentes, sen moita cociña nin manoseo. 

Comprei o libro de Mario na coruñesa rúa do Padre Feijóo, nunha libraría que trata o material con tanto primor que se negan a magoar os exemplares con pegatiñas, selos ou carimbos da libraría; nin sequera garabatean o prezo no seu interior, por respecto ao libro. Despois de ler estas suaves fantasías, penso que se algún libro é merecente desta donda delicadeza, é sen dúbida o libro de Mario.  

Carlos López-Keller Álvarez

----------------------------

Ficha técnica: 

Páxinas: 146. Formato: 150 × 230 mm. Prezo 17 €

ISBN 978-84-17784-18-8. ISBN dixital 978-84-17784-19-5. Depósito legal: M-3402-2019

Máis información:

- Editorial Adarve: https://editorial-adarve.com/mario-paez-suaves-fantasias/

- Entrevista a Mario Páez: https://editorialadarveblog.blogspot.com/2019/06/entrevista-mario-paez-autor-del-libro.html

- https://revistagaleradas.com/libro/suaves-fantasias/

Federico Maciñeira, Socio Protector do Seminario de Estudios Galegos

Fotografía do Almanaque Gallego
de Castro López (Bos Aires, 1898)

O Seminario de Estudos Galegos (SEG) foi unha sociedad científica, fondamente enraizada na cultura galega impulsada por un grupo de intelectuais nos anos 20 do pasado século XX. Estes investigadores trataron, con escasos medios, de modernizar a Ciencia no noso país.

Posta en marcha en 1923, os seus Estatutos indicaban (Xabier Iglesias, 2015) que:

“para ser socio do SEG precisábase ser proposto por un socio e admitido na xuntanza seguinte á que se fora proposto. Unha vez elixido tería que presentar un traballo orixinal e inédito sobre algún tema galego e, a partir dos catro meses seguintes un traballo anual obrigatorio”

Os Estatutos establecían tres tipos de socios:

• Asesores, que serán propostos pola Sección Directora, con residencia en Compostela e dirixirán todos os traballos.
• Numerarios, propostos por un socio e admitidos na xuntanza seguinte e que teñan feito o seu traballo de ingreso.
• Correspondentes: serán os Numerarios que non teñan presentado o seu traballo de ingreso e os colaboradores do SEG que non poidan asistir ás Xuntanzas.

É sabido que Federico Maciñeira e Pardo de Lama foi designado socio Numerario en 1927, e que leu ese mesmo ano o seu discurso de ingreso, que versou sobre “Notable grupo de círculos líthicos y túmulos dolménicos de la cuenca superior del Eume”. Este traballo, de 38 páxinas, foi publicado en 1929 como separata exenta do segundo volume dos Arquivos do Seminario de Estudos Galegos.

Maciñeira, socio protector

Listaxe de socios protectores, co nome
de Federico Maciñeira na páxina da dereita

Entre 1926-1930, etapa de consolidación do SEG, a principal novidade en canto aos socios é a aparición da figura de Socios Protectores, aqueles que contribuirán ao mantemento do SEG con achegas económicas.

Páxina inicial da Listaxe
de socios protectores do SEG

Pois ben, podemos anunciar hoxe que Federico Maciñeira e Pardo de Lama foi tamén unha persoa comprometida co sostemento económico do Seminario, polo que accedeu á figura de Socio Protector. Así consta na documentación que puidemos consultar grazas á amabilidade de Xosé Luís Pastoriza, profesor da facultade de Filosofía da USC e padroeiro da fundación Isla Couto.

Como todo o mundo sabe, o Seminario de Estudos galegos foi intervido despois da sublevación franquista, e a súa documentación e biblioteca  requisada.


-------------------

Texto: Xosé María Torres
Fonte dos documentos: Arquivo da Fundación Isla Couto

NARCISO LUACES, UN HOME CHEO DE VIDA

Debuxo de Luís, fillo de Herminia e Narciso,
que conforma a portada do libro editado
en 2018 por Terras do Ortegal

Un 20 de xullo, ás 17:30, poderíamos pensar nunha tarde ateigada de luz e vida, mais desta vez estaba a nos agardar unha xornada vespertina onde unha nebulosidade invernal aseñorouse da fermosa paisaxe de Devesos, coma se unha raiola de luz tivera vergoña dunha intromisión extemporánea, ou un nada de medo a ferir a despedida dunha vida que sempre estivo chea, porque Narciso Luaces Pardo morreu vivo, a súa curiosidade infantil acompañouno até o derradeiro día con nós; o seu interese por coñecer, e dar coñecer todo aquilo que tivera algunha relación coa nosa historia, a máis achegada a nós e, xa que logo, a máis grande, foi o motor que sempre o mantivo vivo e expectante ó tempo que conseguiu que os seus miolos tiveran a capacidade dun rapaz que xamais deixou de ser. Os andeis da súa memoria ficaban en perfecto estado de revista, e botaba man dela cunha envexable eficacia.

En Meixido en agosto de 2018, diante do Museo,
no acto de presentación do libro «Homenaxe
a Narciso Luaces Pardo. O libro dos amigos».
De esq a dereita: Xosé Mª Torres, Vanesa Trevín,
Xosé María López, Narciso Luaces e Emilio Castro.

Lembro unha das derradeiras andainas con Narciso, todas elas frutíferas, ás claras, polos dominios de Freires na que teimou en ensinarme a casa (o que quedaba dela) que servira de sede ó vello concello de Freires, época da nosa historia pola cal eu tiña certa curiosidade; lembro tamén a súa advertencia de que xa non estaba en condicións de se mover axeitadamente por certos lugares pois as súas pernas dis que non lle respondían; e lembro, ó fin, coma eu ía tras el, coma me custaba seguirlle o paso e coma, vareando co que tiña a man, conseguiu que as vellas pedras daquela casa agromaran receosas para, unha vez apoiado nelas, escoitar dos seus beizos outra marabillosa historia do lugar: a necesidade que tiña de sacar á luz a vida dos nosos antigos era maior que os impedimentos físicos do seu corpo que loitaban, en baleiro, co rapaz que o noso amigo levaba agochado no seu interior.

Ensinando o museo aos nenos,
unha das súas paixóns

Narciso comprendeu que a mellor maneira de lle dar vida ás súas inquedanzas polo noso pasado, o mellor xeito de facelo máis achegado, até tocalo, e o modo máis idóneo de podelo compartir, incluso de poder abrirlle ós ollos a aqueles que non deran en pensar niso, era erguendo un museo etnográfico. Así foi, tan só co seu traballo e a axuda inestimable da súa dona Herminia Covelo naceu o Museo Etnográfico de Meixido. Os que alí nos achegamos, sempre adozados pola compaña de Narciso, e un recendo de forno do fogar que Herminia tiña sempre axeitado, eramos quen de nos mergullar nos tempos idos, os nosos devanceiros saíanos a saudar en tódolos recunchos, e todos sabiamos que, entre aquelas paredes, Narciso conseguira gardar as nosas raíces, aquelas que temos que ollar, porque delas aprendemos tamén a forxar o noso futuro. 

As ansias de Narciso, grande autodidacta, por compartir o que el puidera xuntar en obxectos, contos e lendas levouno tamén a facer incursións no mundo da narrativa. «O Carreiro. Memorias do tío Santos» é un libro no que deixou escrito todo o que puido escoitar do Tío Santos, amigo do seu pai, mais imaxino ó curioso rapaz Narciso preguntándolle todo o que se lle ocorrera e poñendo a orella para non perder fío dunha historia que sabía digna de gardar. E, coma non, «Traballo, oficios e crenzas populares dos nosos antergos», onde Narciso da renda solta á súa afección e converte cada páxina nun museo da nosa vida ateigado de explicacións dun home que o viviu ou que lle contaron, que para el viña sendo o esmo pois os contos vivíaos coma se estivera mergullado neles.

Foi, coma dicíamos ó comezo, unha tarde ateigada de tristura sen límites, mais preto de nós, un pouco ó norte de onde estabamos a nos despedir do noso amigo, unha estrela alumeaba para nos sinalar un punto de gozo: o fogar onde Narciso ergueu o seu gran pequeno museo, onde agocha grandes capítulos das nosas vidas, onde podemos atopar a razón de ser o que somos e coma chegamos até aquí, ou sexa, o noso alicerce, do que precisamos para seguir en pé; esa luz ten que seguir alumeando para que Narciso non morra dúas veces, iso é o peor que lle pode acontecer a un home e, dende logo, todos temos por certo que Narciso, amigo de todos, por todos e para todos, sen excepción algunha, sen fisura algunha, non sería merecedor desa aldraxe: se o Museo Etnográfico de Meixido desaparece acontecería un segundo, e máis definitivo, xa que logo máis doloroso adeus ó noso amigo.

E unha mágoa que fiquemos nas mans das Administracións Públicas, sempre inhumanas e cheas de números sectarios, mais a esperanza, xa sabemos, é o último que se perde, e pode que esa estrela tamén consiga alumear algunha mente xestora.

-----------------

Texto: Manel Bouzamayor

Fotografías: Álvaro F. Polo e libro «Homenaxe a Narciso Luaces Pardo. O libro dos amigos»

Recorrido polo Camiño dos Arrieiros en Mañón. A actuación de SEITURA-22, exemplo a seguir

Vista de grupo na Garita de Maeda

A principios de ano dábamos conta da iniciativa que está levando a cabo SEITURA-22 (entidade que xestiona o programa europeo Leader nas comarcas de Ferrol, Eume e Ortegal) para poñer en valor e recuperar o uso do Camiño do Arrieiros, que transcorre entre As Pontes e o Porto de Bares.

Desde aquela, e pese ás restriccións brigadas pola pandemia de COVID-19, a inciativa segue en marcha coa participación de diferentes entidades, entre elas a asociación Terras do Ortegal.

O pasado martes, 21 de xullo, fíxose o terceiro recorrido de identificación e marcaxe con GPS da ruta entre a Cruz do Monteirón, en Mogor, nas aforas do Barqueiro, e o Porto de Bares. En semanas anteriores fíxose un seguimento e identificación do Camiño entre a vila das Pontes, o alto da serra Faladora, no Caxado, pasando polas parroquias do Freixo, As Grañas, Mañón, Couzadoiro e Loiba, feita en 2 recorridos e días diferentes. Participamos 14 persoas

Muiño rehabilitado polo pintor
Secundino Rivera, e hoxe habitado
polos seus familiares

que fixemos o recorrido, pero non a pé, senón en vehículos 4 x 4, necesarios para acceder a determinadas zonas agrestes e cunha orografía complicada.

Recorrido efectuado

Vista de conxunto da igrexa
de Santa María de Mogor, no Barqueiro vello

Tras pasar polo muiño recontruído polo pintor do Barqueiro Secundino Rivera (1932-2003), habitado hoxe pola súa filla (véxase Puente, Hixinio: "Secundino Rivera, o pintor do Barqueiro", Terras do Ortegal nº 2, ano 2015), seguimos pola praza do Mesón, onde está hoxe a casa consistorial de Mañón, a igrexa de Santa María de Mogor, e outros lugares de interese, como o edificio da Obra Pía de Mogor durante séculos escola de primaria (véxase Puente, Hixinio: "Francisco López Estrada, fundador da Obra Pía de Mogor", Terras do Ortegal nº 5, ano 2018), e hoxe centro social, ou o rehabilitado muíño dos Turrós.

Parte do equipo foi facendo a pe algún tramo, como o que pasa ao lado do colexio CEIP Francisco López Estrada, do Barqueiro. Despois seguimos polo monte Cañoles, onde está a mina de cuarzo Sonia -xestionada pola empresa Cuarzos Industriales, S.A- unha imponente e dificultosa subida aínda para os potentes todoterreos que nos levaban.

Tras cruzar polo Chao das Caldeiras, conseguimos, non ser esforzo e a traveso dun cortalumes recentemente desbrozado, chegar ao alto onde está a Garita de Maeda, en excelente estado de conservación grazas aos esforzos do concello de Mañón. Alí o equipo fixo unha parada e unha das fotos do grupo.

No Barqueiro, unha paradiña
para mirar un cruceiro

Baixamos despois á Vila de Bares, para facer unha breve visita aos restos da Base Americana da punta da Estaca, recentemente adquirida ao ministerio de Defensa polo concello de Mañón, e pendente de rehabilitar. Non hai aínda un proxecto, pero a idea que se contempla é o de facer un albergue con destino, entre outros, aos numerosos especialistas e afeccionados dedicados á observación das aves (de feito xa hai un observatorio alí ao lado).

Muiño dos Turrós, no Barqueiro,
e ben rehabilitado

Chegada ao Porto de Bares
Finalmente, pasando cerca da antigua estación semafórica -hoxe hotel Semáforo- seguimos ata o mesmo Porto de Bares, chegando ao Coído por unha baixada espectacular -e pouco recomendada para espíritos medoñentos- pasando cerca das rocas da Muller Mariña. Alí procedemos a finalizar o recorrido de identificación e a tomar un refrixerio. 

Alí tivemos a sorte de atoparnos ao historiador do Barqueiro, Hixinio Puente, cronista oficioso de Mañón (para cando Cronista Oficial de verdade?), e que se acercara a Bares nunha constante patrullaxe polo territorio que estuda e ama. Este investigador, co que mantivemos unha animada conversa, ilustrounos con algúns detalles históricos de varios puntos do recorrido. Hixinio, colaborador habitual da revista Terras do Ortegal, xa presentara no número 4 (2017) da revista, dedicada a Mañón un artigo titulado “Ataques ao Porto de Bares”, e no número 7 (2020) que está a punto de saír presenta outro titulado “Garitas ou fachos na ribeira mar de Galicia”.

Outra vista da Garita de Maeda

Hai que agradecer a participación e implicación do concello de Mañón neste último recorrido, coa presenza de Alfredo, tennete de Alcalde, a quen acompañaba Mario, que puxeron a disposición do equipo 2 vehículos 4 x 4, indispensables para poder seguir o Camiño. Similar aplauso hai que facer a Cultureume, presente con outro 4 x 4 ecoa asistencia de 3 participantes que ían tomando nota do percorrido.

Chegando á Vila de Bares
polo sendeiro tradicional

Resume da iniciativa

Vista do observatorio de aves e dos muíños
de auga da punta da Estaca

Esta actuación foi emprendida por hai 2 anos por SEITURA22, que contratou á empresa de consultoría cultural CULTUREUME para facer un estudo básico, busca de documentos e constitución dunha base de datos fotográfica e documental sobre o patrimonio material e inmaterial deste Camiño ancestral. Finalizada a mesma, e a título persoal, os membros de CULTUREUME seguen colaborando nesta iniciativa de forma altruísta.

No Chao da Caldeira, preparándonos
para subir polo cortalumes
cara á Garita de Maeda

Ademáis destas entidades, forman parte do proxecto como colaboradoras as entidades seguintes: Asociación de Veciños e Veciñas de Couzadoiro, Comunidade de Montes das Grañas, Comunidade de Montes de Loiba, Nordés, Terras do Ortegal, e os concellos de Mañón, Ortigueira e As Pontes, así como outras empresas e persoas a título particular.

Desde Terras do Ortegal queremos felicitar a SEITURA22 e a Anxo Zas, xerente da entidade, por esta iniciativa feita de modo participativo, coa presenza da base social da bisbarra, modelo que nos gustaría fose seguido por outras iniciativas que se están xestando na zona como o proxecto de Xeoparque de Cabo Ortegal, restrinxido na actualidade só a administracións públicas.

Obxectivo

Na base americana, parte do grupo
mirando o mar da Estaca

O traballo desenvolto ten como obxectivo presentar a candidatura do Camiño dos Arrieiros, entre As Pontes e Bares (Mañón) para o programa de Caminos Naturales do ministerio de Agricultura, programa con dotación económica para realizar as obras de acondicionamento, sinalización e difusión da ruta.
Está prevista enviar este mesmo ano a proposta básica, que se tería de completar posteriormente.
Agardamos que este proxecto liderado por SEITURA-22, que parece contar co apoio tácito da deputación provincial da Coruña, chegue a bo porto. Así sexa!

----------------
Texto: Xosé Mª Torres
Fotos: Xosé Mª López, Ana del Valle e Xosé Mª Torres

Vinte e cinco anos despois, David Fojo na memoria

Destacaba a vocación polo xornalismo por riba das súas outras actividades. Estaba orgulloso do seu xornal e do que significaba para unha gran comarca afastada dos grandes centros, comentábame hai uns días Ramón Barro Bello, prestixioso e distinguido xornalista, fillo desta nobre terra.

«David Fojo, exmilitar, director e propietario de La Voz de Ortigueira, encarnaba un xornalismo sagaz, de fino olfato, rico en matices. Desde o seu observatorio controlaba todos os movementos dos muñidores da política e, aínda que non disimulaba as súas conviccións no terreo ideolóxico, non deixaba por iso de aplicar o seu ollo crítico, actitude propia de calquera profesional que se prece. Desde logo, non comulgaba con rodas de muíño, o que lle permitía manter activa a súa capacidade de obxectivar o acontecer cotián e, por encima de todo, tutelaba sempre o bo nome da súa amada e señorial vila».

Este texto entre comiñas obra na Historia do Club de Prensa editada no ano 2014.

David Fojo foi admirado e homenaxeado en vida, mesmo por aqueles que non coincidían cos seus postulados políticos, diferenzas que os seus adversarios adoitaban salvar porque intuían ou sabían que o director da Berza non facía exercicio de militancia cega e con relativa frecuencia adoitaba chamar ao pan, pan e ao viño, viño. 

Sen saír do contexto xornalístico no que viviu e morreu, hei de engadir que foi un entusiasta socio do Club de Prensa de Ferrol. En todo momento foi activo participante en diversas iniciativas promovidas pola entidade. Quen tivemos o privilexio de gozar da súa amizade gardamos del un entrañable recordo como home culto, gran conversador e dunha salientable talla humana.

Da relevancia do recordado Fojo Salgueiro daban fe os xornais galegos con motivo do seu pasamento ocorrido o 2 de maio de 1995. El Ideal Gallego destacaba o suceso a catro columnas, cunha foto na que aparecía o falecido entre as máquinas da súa imprenta. Nos titulares sinalaba que estaba considerado como un mecenas da cultura na súa localidade e que era un coñecido e respectado home de negocios, exmilitar

«que abandonou a súa profesión para dedicarse á La Voz de Ortigueira, unha modesta publicación semanal de 4.000 exemplares, lida por todos os veciños e emigrantes orteganos en distintos países».

El Correo Gallego daba a lutuosa nova a tres columnas cunha foto tamaño carné. Salientaba en titulares que insignes escritores galegos colaboraban no semanario que dirixía. Achegaba algúns datos curriculares como que cursara primeiro e segundo de Dereito en Santiago e estudos na Academia Militar de Infantería. Nun artigo de opinión, o xornalista ferrolán Miguel Lamigueiro afirmaba que «Santa Marta se quedou sen voz».

La Voz de Galicia titulaba a morte de Fojo Salgueiro a dúas columnas: «Conmoción en Ortigueira pola morte do veterano xornalista David Fojo Salgueiro». No texto lembraba que o falecido chamaba ao seu xornal o irmán parvo porque non resultaba un negocio rendible pero seguíao editando porque esta actividade lle apaixonaba. Ao seu ver era un recanto da historia da comunicación galega.

Hoxe, 25 anos despois do seu óbito, a figura de David Fojo Salgueiro segue na nosa memoria e La Voz de Ortigueira («Istes periodiquiños, case recunchos ou currunchos, teñen o embeleso da modestia, da historia», dixit Álvaro Paradela) continúa a súa andaina grazas ao empeño herdado da súa filla Mari Carmen Fojo.

Germán Castro

xornalista, primeiro director de Diario de Ferrol

e presidente de honra do Club de Prensa de Ferrol.

(texto remitido polo autor, e publicado previamente no semanario La Voz de Ortigueira)


.

Unha lembranza de Pepe el ferreiro, fundador do museo etnográfico de Grandas de Salime

Con boina e termando dun xugo, Pepe El Ferreiro,
nas Pontes (2013), con Narciso Luaces,
Xosé Mª López Ferro, do museo das Pontes,
e Felipe Senén, entre outros.

BREVE LEMBRANZA SOBRE JOSÉ MARÍA NAVEIRAS ESCANLAR (1942-2020), PEPE EL FERREIRO OU COMO A CULTURA ANCESTRAL DUN POBO PODE SERVIR DE RECURSO ENDÓXENO PARA XERAR RIQUEZA E FREAR O DESPOBOAMENTO. 

Quen isto escribe lembra que por 1984 era estudante de quinto curso de Xeografia e Planificación do Territorio da universidade de Oviedo. Na asignatura de Xeomorfoloxía realizábamos prácticas na costa occidental asturiana e oriental galega estudando o batolitode Boal e a rasa costeira que chega ata San Cibrao. Ó terceiro día, cunha nevada de medo, e dada a proximidade de Grandas de Salime, o catedrático Francisco Quirós Linares, que no Olimpo estea, decidiu achegarnos a esta vila para coñecer o recentemente inaugurado Museo etnográfico de Pepe El Ferreiro.

Entrada ao museo etnográfico de Grandas

Chegamos encantados polo que significaba de lecer diante dunha tarefa dura, pero delo lembro o intre no que se encontran Pepe e Quirós, apoteósico; unha aperta descomunal, das que rachan costas e a comprobación de que a ciencia e as inquietudes e amor pola terra poden ir da man. O cátedrofalounos do que significaba aquela institución; nada máis nin menos que da relación simbiótica do home co terruño, o respecto do primeiro polo segundo e dádivas que este nos doaba. O museo estaba daquela nos baixos do edifico municipal e constaba de moitas pezas artesanais, comezaba a andar, pero diante da miña sorpresa, e coido que da de todos, Pepe colleu unha gubia, enroscóuna sobre unhas poleas de coiro que se accionaban por un pedal, a modo de tupí moderna, un anaco de madeira de buxo, e en cinco minutos, movendo o pé dereito e as mans; fíxonos un prato de comer o caldo, pasados outros dez; unha cunca para beber viño, e tivemos que paralo porque de seguir faría unha vaixela.

Unha das salas do museo

Un labor de anos

Logo explicounos que levaba anos recollendo material resultante dos modos de vivencia que practicaban os veciños, facéndoos partícipes directos daquel experimento. E subliñou que chorar estaba ben para desafogar, pero que non daba de comer. Quería que o museo fora un polo de atracción de xentes que quixesen saber da forma de vida dunha zona montañosa nada amable, pero que tamén comprendésemos que esta podía darnos recursos que explotar para non ter que abandonala. Iso é o que lembro.

Aquel mesmo ano, o meu curso dividiuse en equipos que catalogaron os recursos materiais e inmateriais de Asturias a encargo do goberno do Principado; logo viría o Plan Oscos-Eo e a conversión de Taramundi e a súa bisbara nun dos máis afamados centros de turismo rural de España, con relevancia mundial (moitos dos meus alumnos estranxeiros da extensión universitaria da Uned pídenme información sobre a cuestión), logo o II Plan, etc.

Lembranza de Pepe El Ferreiro

Agora, recentemente falecido este pioneiro, vaian as miñas lembranzas para el, e para a súa obra. En definitiva, lembro a Pepe e a Quirós como adiantados, precursores, pero sobre todo, coido que lles debo a idea de que todo o que temos, sexa mar ou terra, aquelo que nos identifica, ten valor; que as pedras das casas, das cortes, dos muíños, os peiraos, as embarcacións varadas, os restos das salgadeiras ou conserveiras, por exemplo, non deben durmir. Quizais, debéramos ser máis conscientes de que o seu valor de uso no so tivo sentido no pasado, tamén o ten hoxe. 

O museo de Meixido

Sirva tamén esta ocasión para desexar un futuro digno para o museo etnográfico que Narciso Nuaces e a súa muller Herminia Covelo (†), puxeron en marcha no lugar de Meixido, onde vivían, na parroquia ortigueiresa de San Paio dos Freires. Oxalá as administración públiucas poidan asegurar o seu futuro e que non se estrague unha obra de moitos anos. E que a veciñanza e os interesados da zona no mundo da cultura e o patrimonio saiban -e Terras do Ortegl-respostar ao desafío que este proxecto representa.

------------------

Texto: Chema Leal