Máis de 75 personas asistirán ao congreso “Alvaro Cunqueiro en Ortigueira en 1936” que comeza maña venres 2 de outubro no Teatro de Beneficencia da capital do Ortegal

 

 

O congreso que sobre "Álvaro Cunqueiro en Ortigueira en 1936" se celebrará o venres 2 de outubro e o sábado 3 de outubro no teatro de Beneficencia de Ortigueira está acadando importantes expectativas e interese entre os residentes da zona e interesados na obra de Cunqueiro doutras partes de Galicia.

Aproveitando que fai 90 anos da chegada do escritor mindoniense á capital do Ortegal, a asociación Terras do Ortegal está preparando, desde hai moitos meses este evento, no que se analizará a vida e a obra desde diferentes perspectivas: a súa vida en Ortigueira e a relación posterior con esta vila, as súa obra narrativa, tanto en castelán como en galego, a súa poesía, a obra xornalística, a súa ollada sobre a lingua galega etc.

Un reflexo dese interese é o dato de que máis de 75 persoas asistirán, en diferentes momentos, ao Congreso. Ás 56 persoas xa inscritas hai que sumar aos 6 especialistas (profesores, historiadores, editores e escritores) que impartirán algún dos relatorios, así como as 6 persoas (xornalistas, profesores e escritores) que farán as presentacións de cada unha das conferencias, así como os 6 membros dos comité orgnizador e do comité asesor, así como as autoridades que intervirán na inauguración e na clausura do evento.

Asistencia libre e gratuita

A elas sumaranse todas aquelas persoas que decidan asistir libremente a algunha das sesións, pois hai que lembrar que a asistencia é gratuíta e aberta a calquera cidadán que desexe acudir, se ben as persoas inscritas e todas as da organización terán garantido a entrega dun exemplar do folleto-programa de 32 páxinas con artigos sobre a estancia de Cunqueiro en Ortigueira, que inclue algún documento inédito.

Unha das salas da Biblioteca municipal
onde se expoñen libros e datos
sobre o escritor Álvaro Cunqueiro

Aínda é posible facer esa inscrición, cubrindo un sinxelo formulario aquí.

O evento comezará mañá venres ás 16.30, en quen terá lugara o acto inaugural.

Participación doutras institucións

Ao propio evento hai que engadir a Exposición Bibliográfica sobre Cunqueiro que está aberta —en horario de maña e tarde— na Biblioteca Municipal Juan Fernández Latorre de Ortigueira, así como posibles actividades, xa de carácter máis interno que poden programar os centros educativos do municipio, o Colexio e o Instituto.

O evento conta cunha subvención parcial da deputación da Coruña e a colaboración do concello de Ortigueira, ademáis da xa indicada da Biblioteca Municipal.

 

 

Presentación en Cobas (Ferrol) do nº 25 da revista COLUMBA, coa participación de Manel Bouzamayor, presidente de Terras do Ortegal

De esq. a dta: Manel Bouzamayor, presidente de Terras do Ortegal,
e José López Hermida, presidente de Columba.

 

O pasado venres, 26 de setembro tivo lugar a presentación do número 25 da revista cultural COLUMBA, editada na parroquia ferrolá de Cobas. O acto tivo lugar no local da asociación de veciños Santa Comba, a carón da nova igrexa parroquial de San Martiño de Cobas.

Falamos dunha parroquia, Cobas, de carácter rural, extensa, e situada no norte do concello de Ferrol, nas terras do antigo concello de Serantes, e que ten como elemento histórico-patrimonial máis destacado a capela de Santa Comba, de orixe románica. Como característica, dicir que a capela está ubicada nun illote costeiro, na praia de Santa Comba, cerca de cabo Prior, ao que unicamente se pode acceder en baixamar. Hai nunha romaría anual no último domingo do mes de xullo.

O feito de ser este o número 25 converte a Columba nunha das revistas de maior antigüidade xa non en Ferrolterra ou na provincia coruñesa, senón de toda Galicia, un mérito que cabe asignar ás persoas de dirixen a asociación. De feito Columba foi unha das revistas que se analizou en 2014 desde o equipo fundador de Terras do Ortegal para facer o deseño da noso anuario.

A revista conta cunha subvención do concello de Ferrol (que soporta o 80% do custo de maquetación e impresión), á que se suma algún patrocinio menor en forma de publicidade de varios negocios locais.

Non ten data fixa de aparición, se ben, nos últimos anos publicouse nos meses finais do ano. A tirada actual é de 400 exemplares, que se distribúe gratuitamente aos socios da entidade (case 150, na actualidade), a persoas da parroquia e parroquias cercanas, e de Ferrol en xeral, así como a varias bibliotecas da zona.

Contidos deste número

A revista soe conter artigos dedicados á parroquia na que ten a sede a asociación, pero tamén sobre a historia de Ferrol e outras temáticas non estrictamente ligadas ao territorio.

Este número presenta 10 colaboracións, cun total de 200 páxinas, con ilustracións e fotografías a cor, algo presente na revista desde o número 20, publicado en 2021.

Algúns dos colaboradores son habituais tamen na nosa revista, como Hixinio Puentes, cronista oficial de Mañón, David Fernández Abella (arqueólogo que dirixiu en 2025 a excavación no Campo da Torre de Ortigueira), ou o propio José López Hermida.

Entre os artigos deste número están:

- Corsarios no litoral noroeste de Galicia.

- Pedrfitas e menhires nas terras do antigo Concello de Serantes.

- Desamortización del iglesario de la parroquia de San Martín de Cobas.

- Radiotelegrafía militar y minería gallega.

- Sociedad y Unión de ganaderos de San martín de Cobas.

- Historia de la arqueología subacuática.

Acto de presentación

O conductor do acto foi José Manuel López Hermida, presidente da Asociación Cultural COLUMBA, e autor tamén de varios artigos publicados na revista Terras do Ortegal. Ante máis de 50 persoas que enchían o auditorio López Hermida deu un saúdo aos asistentes e dixo unhas palabras sobre a aoscxiación, que ten 29 anos de vida, e sobre a revista, que chega con este ao número 25, pois non toso os anos se publicou. Tamén comentou o seu propio artigo, sobre a desamortizació do igrexario de San Martiño de Cobas, un proceso que durou 60 anos.

E seguidamente deu paso a Manel Bouzamayor, presidente de Terras do Ortegal, como invitado específico para o acto, e encargado de dar conta dos diferentes artigos que compoñen o número. Na súa intervención Manel, cunha relación constante —primeiro por estudos e despois por traballo—coa vida ferrolá, e incluso coa propia parroquia de Cobas, comezou cunha reflexión sobre o significado da palabra cultura, non sempre apoiada de maneira consistente polas administración públicas encargadas, por lei, de fomentala. Falou das diferentes revistas de temática cultural que en formato de anuario hai na zona norte da provincia coruñesa, que representan unha riqueza non sempre valorada, desde Hume (en As Pontes), a FerrolAnálisis (Ferrol), Revista de Neda (hoxe desaparecida, pois hai varios anos que se publicou o último número, desde a xubilación do bibliotecario que a coordinaba, Manuel Pérez Grueiro), Cátedra (Pontedeume)... ou a nosa propia revista Terras do Ortegal.

O acto rematou con breve coloquio, ao que seguíu un refrixerio con pinchos, ofrecido pola asocición a todas as persoas asistentes, ás que se repartiu gratuitamente un exemplar da revista.

--------------------- 

Nota 1. O nome da asociacion e da revista, Columba, coincide co nome da parroquia, Comba, que remiten ao latín columbus, pomba.

 

 Texto e foto: Xosé María Torres

Programa do Congreso "Cunqueiro en Ortigueira en 1936" do 2-3 outubro 2026 e Formulario de inscrición.

 

O congreso que está a organizar Terras do Ortegal, e que terá lugar os próximos 2 e 3 de outubro (venres tarde e sábado mañá) no Teatro de Beneficencia de Ortigueira, xa ten o programa completo.

En semanas anteriores fomos dando conta e anunciando as persoas que participarían cunha charla ou relatorio no congreso, pero agora temos xa a palestra completa.

Está formado por un plantel selecto de profesores, ensaístas, escritores, editores e historiadores, combinando homes e mulleres tanto do Ortegal como de fora do noso territorio, nunha simbiose que agardamos mereza a atencion das persoas interesadas na figura e na obra de Álvaro Cunqueiro.

Como temos lembrado en numerosas ocasións en todos estes días de prolegómenos do evento, Álvaro Cunqueiro chegou a Ortigueira a primeiros de outubro de 1936, poucos meses despois da sublevación militar e do inicio da Guerra Civil —van polo tanto 90 anos desde súa chegada— e aquí estivo ata mediados de maio de 1937, case 8 meses.

Inscrición no Congreso

A inscrición é gratuíta pero necesaria, tanto por cuestións loxísticas como polas limitacións de espazo da sala que acolle ao Congreso, e debe facerse AQUÍ:

Programa do Congreso

Enumeramos a continuación os relatorios que conforman o congreso. Cada un dos relatores será presentado por persoas colaboradoras da asociación Terras do Ortegal relacionadas co mundo da cultura nas súas diversas formas, ás que agradecemos a súa participación.

-------------------- 

O profesor Claudio Rodríguez Fer e a escritora Medos Romero participarán no Congreso sobre Cunqueiro que terá lugar en Ortigueira os próximos 2 e 3 de outubro.

A organización do congreso que a asociación Terras do Ortegal está preparando e que terá lugar no primeiro fin de semana de outubro (venres 2 pola tarde e sábado 3 pola mañá) avanza a bó ritmo. O plantel de relatores ven de completarse coa incorporación de dúas novas figuras de relevancia no ámbito da literatura galega.

·      Por un lado, o profesor Claudio Rodríguez Fer, que é ao tempo escritor recoñecido en diversas modalidades (poesía, narración, teatro...) e ensaísta. Profesor de Lingua e Literatura Española na facultade de Humanidades de Lugo (USC), que está xubilado desde datas moi recentes, tralo cal foi designado profesor ad honorem, dictará a lección inaugural do Congreso sobre Cunqueiro que terá lugar en Ortigueira.

Rodríguez Fer é un especialista na literatura galega durante a Guerra Civil —materia da súa tese de doutoramento—, e o seu interese na figura do escritor mindoniense non é novo; cabe lembrar que foi o editor da monografía “Álvaro Cunqueiro en Ortigueira” publicado polo Consello da Cultura galega en 2011 e que recolle os artigos publicados polo autor de Mar ao Norde e Cantiga nova que se chama Ribeira nos semanarios Era Azul e La Voz de Ortigueira.

·      Pola súa parte a poeta Medos Romero, «dona dunha das grandes voces da lírica atlántica» en palabras do escritor Ramón Loureiro, participará no evento coa lectura pública de varios poemas de Álvaro Cunqueiro, en especial dos publicados durante a estancia na nosa vila.  A escritora pontesa, recoñecida co Premio da Crítica de poesía galega en 2022, ten unha recoñecida capacidade na difícil arte da recitación poética, e sabe modular o seu verbo con fondura expresiva.

Agradecemos a ambas figuras que aceptasen da invitación de Terras do Orteal a participar neste evento que estudará a figura de Álvaro Cunqueiro.

Véxanse anteriores noticias

• A profesora Camiño Noia e o profesor Armando Requeixo participarán no congreso sobre “Alvaro Cunqueiro en Ortigueira en 1936”, que terá lugar o 2 e 3 de outubro deste ano no teatro de Beneficencia de Ortigueira.

• O profesor Martiño Montero, o editor Jesús Blázquez e o cronista Carlos Breixo participarán no Congreso sobre Cunqueiro que terá lugar en Ortigueira en outubro deste ano 2026

Con elas complétase a panel de extraordinarios relatores que participarán no Congreso sobre Álvaro Cunqueiro en Ortigueira en 1936, que se desenvolverá o venres 2 outubro próximo en horario de tarde e o sábado 3 de outubro en horario de mañá, que estará formado por:

En próximos días difundiremos a forma de facer a incrición neste evento que agardamos  sexa un completo éxito.

------------------- 

Prolongada "Harmonía do universo vexetal", a exposición fotográfica da nosa socia Victoria Díaz Castañeira

Tras estar aberta durante todo o mes de agosto, a exposición fotográfica "Harmonía do universo vexetal" seguirá aberta ao público no primeiro andar do claustro do edificio exconventual que acolle ao concello de Ortigueira. A ampliación estenderase ás dúas primeiras semanas de setembro deste ano 2026, durante as que se poderá visitar a exposición en horario de 9.00 h a 14.00 h.

No mundo da fotografía existen diferentes ámbitos ou estilos de traballo: xornalismo, documentación, retratos, paisaxes, arquitectónica, publicitaria..., a maioría relacionados coa actividade profesional do autor. Non é o caso de Victoria, fotógrafa afeccionada (a súa actividade laboral anterior foi a docencia), que por iso ten maior libertade para elixir o que retrata coa súa cámara, e que podemos definir como un encontro entre a Natureza e a Arte. Pois así resulta do que vemos nesta fermosa exposición que programa o departamento de Cultura do concello de Ortigueira: plantas, flores, auga (as gotas de auga teñen un papel central nesta mostra)... ao que lle podemos sumar un terceiro vector, o da Xeometria, enfoque declarado en anteriores mostras da nosa fotógrafa, e sobre a que se expón un panel informativo na entrada da mostra, e da que é autor un profesor da universidade da Coruña.

A autora: Victoria Díaz Castañeira

En conversa pausada Victoria nos revela que a súa atención na fotografia data da idade infantil, cando tiña uns 10 anos.

Hoxe, xa plenamente afeccionada, usa diferentes instrumentos segundo o interese e a urxencia, pois hai moitas diferencias, con cámaras Leica, Sony, Canon ou Nikon, e conmóbiles Huawei ou Sony.

Entre os seus temas de interese están, curiosamente, as vodas e bautizos, que esixen máis responsabilidade pero que proporcionan tamén maior satisfacción; alén diso, por suposto, a natureza, obxecto de todas as súas exposicións; unha Natureza contemplada desde o planop geométrico, coa mirada hacia a beleza que encerra, e seguindo a interpretación que as sucesivas tendencias pictóricas teñen proporcionado, desde Monet e Cezanne, a Georgia O' Keeffe, Picasso, Polock e outros.

En canto a técnica fotográfica traballa moito co macro, que permite a aproximación aos pequenos mundos vexetais que amosan grandes estruturas que adquiren unha dimensión cósmica hacia o cosmos.

Fotógrafos de referencia

Victoria ten entre as súas referencias a Carlos Saura, José María Díaz-Casariego, Manuel Ferrol, Karl Blossfeldt, Georgia O'Keeffe, Annie Leibovitz, María Caldarelly, Helena Segura, Álvaro Ybarra Zabala e José Pardo.

Nun ámbito máis cercano a admiración por Álvaro F. Polo é total: as súas fotográfias de aves chegan ao marabilloso, así como as súas paisaxes, como esta recente do sol eclipsado en Ortigueira... algo xenial!

As imaxes

As imaxes son a cor, en formato grande, cun colorido rutilante (a beleza das flores neste caso é espectacular), que contrasta co fondo branco das paredes da sala na que se expoñen, que tal vez debería mellorar a sua iluminación, necesaria en calquera exposicion de arte, pero máis nesta.

------------------------ 

Texto: Xosé Mª Torres

Fotografias: Victoria Díaz Castañeira

A profesora Camiño Noia e o profesor Armando Requeixo participarán no congreso sobre “Alvaro Cunqueiro en Ortigueira en 1936”, que terá lugar o 2 e 3 de outubro deste ano no teatro de Beneficencia de Ortigueira.

Con satisfacción damos conta de dúas novas incorporacións ao plantel de relatores que impartirtán sendas conferencias no congreso que está a preparar a asociación Terras do Ortegal para conmemorar a estancia do ilustre escritor mindoniense Álvaro Cunqueiro en Ortigueira durante os anos 1936 e 1937, tempos convulsos, en medio da terrible Guerra Civil española.

Falamos de dúas figuras recoñecidas no estudo da obra de Cunqueiro:

• Por un lado, María Camiño Noia Campos, que é Catedrática de Lingua e Literatura Galegas na Universidade de Vigo, e recoñecida como profesora Emérita de dita institución académica. Autora de primeira tese de licenciatura redactada en lingua galega na universidade de Compostela, onde estudou. A profesora Noia ten un extenso recorrido académico, intelectual e de creación: fundadora de Edicións Xerais de Galicia, directora do Colexio Universitario de Vigo e decana da facultade de Filoloxía da Universidade de Vigo. Asimesmo, ten publicado un estudo sistemático de toda a poesía de Cunqueiro: Alvaro Cunqueiro. Trinta poemas. Selección e comentarios de Camiño Noia (2014).

• Pola súa parte o profesor e escritor Armando Requeixo Cuba, nacido en Mondoñedo, é secretario do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, e profesor na Universidade de Santiago de Compostela, catedrático de Lingua Galega e Literatura de Ensino Medio e coordinador de actividades e publicacións da Casa-Museo Álvaro Cunqueiro. O profesor Requeixo ten unha extensa obra publicada no ámbito da crítica literaria, ademáis de asomarse de cotío á prensa diaria como divulgador do mundo da literatura. Por citar só un deles, de interese para o Ortegal, destacar que en 2014 publicou “Fala das musas e outros poemas, de Daniel Pernas Nieto”, un completo estudo da obra publicada en decembro de 1936 —a primeira en galego despois do inicio da sublevación franquista e Guerra Civil— feita polo capelán do Asilo de Ortigueira e publicada na Imprenta Fojo, que conta, como se sabe, cun prologo de Álvaro Cunqueiro. Nos últimos anos ven dirixindo en Mondoñedo, con notable éxito, os Encontros Álvaro Cunqueiro dentro dos cursos de verán da Universidade de Santiago.

Datas e horario do Congreso

Falamos de dúas figuras importantes que completan o elenco de persoalidades xa anunciadas anteriormente nesta web, e  que participarán no congreso sobre Cunqueiro que ten xa datas fixadas: 2 de outro, venres, en horario de tarde, e 3 de outubro, sábado, en horario de mañá.

O congreso conta cunha subvención económica da deputación da Coruña, que cubre parte dos costes, e a colaboración do concello de Ortigueira que cede o teatro de Beneficencia para a súa celebración.

En próximas datas, trala reunión do Comité Organizador, que preside Manel Bouzamayor, presidente de Terras do Ortegal, que conta asimesmo cun Comité Asesor formado polos escritores Ramón Loureiro e Manuel López Foxo, anunciaremos o programa completo do evento e da forma de inscrición.

-------------

 

9º Obradoiro de fotografía documental de rúa del festival de Ortigueira organizado por Galioart

Foto Marisa Walsh

 

Galioart empezó con este proyecto en el año 2016, la pandemia COVID-19 supuso una parada en el camino y eso ha hecho que aún no hayan cumplido su objetivo de llegar al décimo obradoiro de fotografía documental de rúa,  subirán ese peldaño en el próximo 2027 si todo va bien.

Cada año en el fin de semana grande del festival, este grupo de apasionados por la fotografía llena de vida el antiguo matadero de la ribera y trabajan sin descanso durante un fin de semana para documentar con una mirada singular el festival.

 

Los que llevan viniendo desde el principio son conscientes de los cambios que el festival y las gentes que lo pueblan han experimentado en estos años y es en la labor documental que realizan estos días donde reside parte de la importancia de este obradoiro, aunque para Jesús Giz, la mayor importancia está en el disfrute que estos apasionados gozan durante dos días y medio días con lo que más les gusta.

 

La docente de este año: Ruth Montiel Arias

La docente de este año, Ruth Montiel Arias, con un amplio bagaje artístico, planteó un taller para trabajar el concepto con el que cada participante se identificase más el primer día, día en el que pidió a los participantes que no sacásen fotografías, para vivir y sentir la experiencia del festival sin cámara, este es un ejercicio muy interesante pero no parecía fácil desarrollarlo en tan poco tiempo. Ruth no lo dudó y planteó el ejercicio sabiendo que saldrían cosas interesantes, y como no, su visita a la playa fue reveladora.

 

Este año Galioart contaba con el apoyo de Eutropio Rodríguez, docente de la 5ª edición del taller y buen amigo. Eutropio estuvo presente y accesible para los participantes dando apoyo técnico y docente cuando se lo pedían, pero también aportó su grano de arena en este proyecto colectivo que se materializará en forma de poster 50x70cm, como el cartel de este año. 16 participantes más Ruth trabajaron por un proyecto COLECTIVO en este taller denominado IMÁGENES ETÉREAS.

 

Es en esa colectividad que amplificada por la energía que impregna Ortigueira estos días la que hace que haya participantes que repitan año tras año, por ejemplo la participante que atesora el mayor número de participaciones, Pilar Iglesias que vino con el hombro izquierdo roto después de un accidente doméstico y era esta la sexta vez que participaba en el obradoiro, año tras año recarga energía en este obradoiro y este festival.

El antiguo matadero donde Galioart desarrolla sus actividades volvió a estar lleno de vida este fin de semana llenando el aforo en su práctica totalidad, es muy curioso como la gente que pasa por allí entra en el matadero, curiosos de lo que allí pasa, y es que ver a más de 15 personas trabajando y concentradas mientras de fondo suena el Jailhouse Rock de Elvis Presley no deja a nadie indiferente, también el ambiente que allí se crea con la cortina roja y que convierte el ambiente en algo parecido a un laboratorio fotográfico hace atractiva la estancia.

De esta convivencia surgen muchas amistades o se consolidan otras, ya hay quien ha proclamado que para el año no faltará a esta cita anual para vivir el festival y la fotografía documental. Este año ha sido muy grato contar con fotógrafos y artistas locales como Katia y José Manuel y contar con sangre joven que siempre aporta una mirada fresca al proyecto colectivo.

Agradecimientos

Cualquier proyecto requiere del apoyo y participación de muchos y en este siempre hay gente por detrás que posibilita y facilita las cosas, lo que permite que este taller se haga cada vez más atractivo. Desde Galioart trasladan los siguientes agradecimientos:

1. A todos y cada uno de los participantes por su asistencia, confianza, tiempo y buena predisposición. 

2. A los casi 70 participantes durante estas 9 ediciones, así como a los docentes Alberte A. Pereira, Xulio Villarino, Tono Arias, Eutropio Rodriguez, Brais Lorenzo, Jota Barros y María Moldes que fueron fundamentales para llegar a este punto. 

3 A todos los que desinteresadamente colaboran en la difusión del taller a través de los distintos medios, redes sociales, páginas web y el más importante de todos, el boca a boca. Hubo una intensa colaboración por los participantes de años anteriores, así como los medios de comunicación del Festival de Ortigueira, Diario de Ferrol, La Voz de Ortigueira, La Voz de Galicia y a Terras do Ortegal por darle repercusión a nuestro taller. 

4. A Elisardo de comunicación por su ayuda y facilidades en las gestiones de pases y otros asuntos en estos días.

5. Al Alcalde, Valentín Calvín, por su asistencia y tiempo dedicado en el cierre del obradoiro, agradecen su implicación en hacer que las cosas fluyan mejor y el ánimo a continuar que siempre les ofrece. 

6. A Francisco Javier Martínez Prieto, párroco de Ortigueira, porque siempre está para lo que haga falta.

7. A Ruth Montiel, fantástica docente, por ser paciente y como dice, estar disponible a futuro para todos los participantes. Saldrá una fantástica publicación pues Ruth se encargará de la edición final de los materiales y es algo sabe hacer, incorporando distintas capas de significado al trabajo.

8. A los amigos que relacionados con el taller, pasan cada año a visitarnos y compartir tiempo con nosotros, Brais Lorenzo y Elena Fernández, fotoperiodistas.

9. A todos los que en Galioart, limpian, ordenan, mantienen el local y la asociación todos los días por AMOR AL ARTE. Siempre trabajamos con ganas de dejar este espacio lo mejor posible para recibir a l@s participantes.

Ahora toca ir pensando posible docente para el año que viene.

Podéis seguir las actividades de Galioart  en su página web donde hay un apartado específico para este taller o en el grupo de Facebook e instagram de Galioart.

Foto Daniel Muñiz

Foto Aurora Díaz

Foto Aitana Gesto

Foto Pilar Iglesias

Foto: Uxía P. Arcos

Foto Marisé F. Méndez

Foto José M. Fernández Cortés

Foto Katia Castro

Foto Master Silva

Foto Diana Peñas

Foto Rosa Varela

Foto Iphigenia

Foto Jesús M. Giz

Foto Eutropio Rodriguez