venres, 9 de agosto de 2019

IV obradoiro de fotografía documental de rúa do Festival do Mundo Celta de Ortigueira


Participantes no obradoiro xunto ao concelleiro
do festival Ángel Lozano e aos organizadores
Diego Pérez Dopico e JesúsM. Giz






Este é o cuarto ano no que a asociación cultural Galioart, con Diego Pérez Dopico á cabeza e Jesús M. Giz como principal responsable da actividade, organiza o Obradoiro de fotografía documental de rúa do Festival do Mundo Celta.

Parte dos integrantes do obradoiro
cos docentes Xulio Villarino
e Tono Arias

Precisamente sobre o fotolibro versaba esta IV edición do obradoiro, ao que Tono denominou Sonora en relación ao motivo principal do festival pero tamén á sonoridade que buscaríamos nas imaxes e no fotolibro que de forma colectiva se pretendía construír durante eses 3 días que duraría o obradoiro, un obxectivo ambicioso pero que finalmente se conseguiu rematar o domingo á noite xa comezados os concertos. 
Foto: © Aurora 
Ao igual que o traballo en grupo, algúns dos participantes tamén empregaron a linguaxe fotográfica para construír historias sobre do acontecido no festival, un exemplo son os dípticos de Tere ou Malena Carballo dos que aquí podedes ver unha mostra, porque como dicía Cartier Bresson, “raramente unha foto ten a suficiente riqueza e rigor formal e a suficiente resonancia no seu contido como para que baste por si soa”, por ese motivo é preciso recurrir á reportaxe ou neste caso aos dípticos ou aos fotolibros.
Foto: © Les

Outro ano máis os participantes gozaron, algúns repetían ou tripitían participación, isto é porque o obradoiro permite meterse a fondo nese espírito do festival que te fai sentir moi vivo e rodeado desa enerxía positiva que flúe por cada recuncho da nosa vila neses días, os participantes víveno a través da súa paixón o que ten un efecto multiplicador. É un obradoiro de moita intensidade e irmandade, tanto dentro do grupo como coa relación cos folkies antes chamados hippies, que lles facilitan moito o seu traballo por ese bo ambiente e distensión xeralizados, o espírito festivaleiro infiltrase se dubida neste obradoiro.

As sensacións foron incribles para os participantes, esta convivencia de 3 días déixaos exhaustos fisicamente pero recargados mentalmente por una tempada. No obradoiro puideron visualizar unha gran cantidade de libros que foi imposible ver polo miúdo, pero serviron para coller ideas de futuros traballos e gozar da creatividade de numerosos autores. Os participantes aseguraron que farían unha visita ao espazo de Tono para ver todo ese material con maior acougo.
Foto: © Víctor Vázquez

Desa convivencia tan gratificante xorden moitas amizades e consolídanse outras, e é ese obxectivo de colectividade e asociacionismo nun traballo o que lles gusta xerar dende a asociación, nun mundo artístico onde a autoría ten ademais unha gran importancia. O venres á noite, Xulio Villarino, docente do obradoiro de 2018 fixo un oco na súa apretada axenda “parapentística” para facer unha visita na que houbo unha charla distendida que todos disfrutaron, incluído Iván Castro, que despois de tres obradoiros, este ano decidiu vir por libre e estivo por bastantes momentos máis cos participantes do obradoiro ao longo da fin e semana. 
Foto: © Bel Santos
Esta experiencia deixa “enganchados” a moitos que a proban, Paula Limia que traballa na farmacia de Sandomingo e que tiña pouca experiencia fotográfica até o de agora engranou perfectamente co grupo, e como lle dicía o outro día Jesús M. Giz, a fotografía xa nunca será o mesmo para tí, ao que ela asentía. Paula, unha persoa aberta que meteu no seu piso a dúas participantes descoñecidas pero que despois desta experiencia xa pasan a ser algo máis que simples coñecidas a pesares da diferenza xeracional.
Outra anécdota curiosa é o caso de Carlos Sendarrubias, fotógrafo de Ciudad Real que despois de facer o camiño de Santiago pola roteiro do norte e o camiño primitivo acabando en Fisterra pero tamén en Muxía, enterouse do festival ao que decidiu acudir, unha vez viu o programa e coñeceu da existencia do obradoiro de fotografía non o pensou dúas veces, coa mochila de 12 kg ás costas despois de mes e medio chegou Ortigueira para estar acompañando a parte do grupo xa dende o xoves. 
Foto: © Carlos
Foto: © JM Giz

Dende a asociación trasladan os seguintes agradecementos, xa que calquera proxecto require do apoio e a participación de moitos e neste sempre hai xente por detrás que posibilita e facilita as cousas, o que permite que este obradoiro sexa cada vez máis atractivo.
Foto: © Tere
1 – A todos e cada un dos participantes pola súa presenza, está claro que sen eles non sería posible, grazas dobremente aos que repetiron por segundo ou terceiro ano. Clara, Bel, Les, Malena, Luís, Carlos, Víctor, Tere, Paula e Aurora, grazas pola vosa confianza, tempo e boa predisposición.
Foto: © Clara
2 –Non queren deixar de agradecer aos 35 participantes durante estes 4 anos, así como aos docentes Alberte A. Pereira e Xulio Villarino que foron fundamentais para chegar a este punto.
3- A todos os que desinteresadamente colaboran na difusión do obradoiro a través dos distintos medios, redes sociais, páxinas web e o máis importante de todos, o boca a boca. Grazas en especial a Pilar, que participou en dúas edicións anteriores e un contratempo impediulle que puidese estar este ano pero a través do  amor que sinte por este festival e obradoiro atraeu a dous novos participantes. 
Foto: © Paula Limia
4 – A Elisardo de prensa pola súa axuda e facilidades nas xestións de pases e demais asuntos nestes días.
5 – Ao Concello de Ortigueira e á dirección do festival por toda a colaboración prestada e ao novo concelleiro do festival, Ángel Lozano polas súas palabras e compaña o día do peche do obradoiro. 
6 – A Francisco Xavier Martínez Prieto, párroco de Ortigueira, por estar aí sempre que se precisa algo.
Foto: © Malena Carballo
7 – A Tono Arias, que ofreceu xenerosidade e liderazgo, todo o mundo quedou encantado coa forma de enforcar o obradoiro e o bo ambiente conseguido. Dende a asociación so teñen palabras de agradecemento por confiar neles, por ser construtivo e “argalleiro” en todo momento e por telos tratado con moito agarimo. 
Foto: © Luís
8- Aos que axudan a acomodar aos participantes cando xa non hai prazas hostaleiras nun radio de 15km. A asociación sinala isto como un atranco organizativo importante. 

9 – E grazas aos que en Galioart, limpan, ordean, manteñen o local e a asociación tódolos días por amor ao arte, en especial a Diego Pérez Dopico e Billy polo traballo antes, durante e despois do obradoiro.


Podedes seguir as actividades da asociación a través do grupo de HYPERLINK "https://www.facebook.com/groups/galioart/"Facebook HYPERLINK "https://www.facebook.com/groups/galioart/"Galioart, do perfil de instagram e da súa web, nesta última hai un apartado para fotografía e dentro dese outro para o Obradoiro de fotografía de rúa do festival celta. Ahí están dispoñibles varios vídeos doutros anos así como o resultado gráfico do obradoiro 2019 nese fotolíbro editado e producido en tan solo tres días, intentando darlle certa coherencia e “sonoridade” ao conxunto de imaxes captadas polos participantes.



-------------------
Texto: Galioart

luns, 22 de xullo de 2019

Un homenaje a Elena Quiroga emotivo y musical.

Xosé Mª Torres, Carlos Acuña, Alfredo Torres, Amparo Quiroga
(con el micro), Bernardo Penabade e Irene Castro.
(Foto: Victoria Díaz)


El sábado 6 de julio Terras de Ortegal tuvo a bien llevar a cabo un homenaje en la persona de Elena Quiroga. Santanderina de nacimiento, pero gallega de corazón y vocación, le bastaron tan solo unos días de verano con nosotros, con la década de los 40 del siglo pasado tocando a su fin, para empaparse de lo que nuestra tierra le ofrecía, cual esponja sedienta, se empapó de tal modo de nuestros paisajes, absorbió sus olores y sabores, escuchó a nuestros paisanos que un fecundo lastre de información aderezado con sorpresivas sensaciones, iba ocupando su lugar en unos huecos ávidos de curiosidad.

A raíz de una visita al Pazo de Brandaliz, y ya situada en el chalé de Segunda Calvo, amiga de su familia, no dudó en soltar ese exceso de equipaje a través de una novela, Viento del Norte, aunque su título inicial fuera Tumbaloureiro, con el cual hacía referencia a los vientos de la zona, pero que fue rechazado posteriormente. Con esta novela se hizo merecedora del prestigioso Premio Nadal en 1950, siendo la segunda mujer que consiguió tal distinción después de Carmen Laforet, y este premio fue, además, el revulsivo para iniciar una fructífera carrera literaria y la consecución, por ello, de otro galardón que la colocaría para siempre entre los grandes: un sillón en la Real Academia Española. Por todo ello, los actuales propietarios de la vivienda, la familia Castro Iglesias, no dudaron en apoyar esta iniciativa al abrir de par en par el edificio a todos aquellos que decidieron sumarse a la iniciativa.
El acto, presentado por las siempre sabias palabras del profesor Bernardo Penabade, y que contó con la asistencia de numeroso público, y la presencia de Amparo Quiroga, sobrina de la escritora -que se desplazó desde Santiago a Ortigueira con su marido, el profesor Carlos Acuña Castroviejo- consistió en el descubrimiento de una placa situada en el cierre de la vivienda, y en la cual se recuerda a la homenajeada.

 Al acto se sumó la edición de un libro, Elena Quiroga y Ortigueira. Aproximación didáctica a Viento del Norte, en cuyo interior se lleva a cabo un resumen del contexto literario de la época en la que Quiroga se desarrolló como escritora, así como las técnicas narrativas del momento, para más tarde analizar la propia obra de la autora y finalizar con la verdadera razón de este homenaje: la relación de Elena Quiroga con Ortigueira.
El autor de este ensayo, Alfredo Torres, dirigió unas sentidas palabras a los allí congregados, y en ellas está recogido un hecho importante, y es que Elena Quiroga no es, sino, una integrante más del elenco de personas que encontraron en nuestro decorado vital una fuente de inspiración sin precedentes, esto es un hecho que ha ocurrido, cómo no, en todos los campos artísticos, pero hoy toca hacer alusión a la literatura, arte en el que se movió la homenajeada, y bien podríamos interpretar el acto llevado a cabo como el comienzo de una serie de reconocimientos en las personas de aquellos escritores que utilizaron su arte para dejar impreso el cariño y el impacto que les había causado nuestra tierra ortegana, fuente, al fin y al cabo, de inspiración sin igual.



Recordemos que Ortigueira está reflejada en los escritos de literatos tan dispares como Álvaro Cunqueiro (un simple ciruelo que en Mera crecía le hizo pararse a escribir un poema - una oda- para reflejar esa suerte de “síndrome de Sthendal” que le embargaba); José Luis Sampedro (con su novela “Real Sitio” casi concluida, su estancia en Ortigueira le hizo cambiar personajes y parte de la trama); José Ortega Munilla, padre del conocido filósofo Ortega y Gasset (a raíz de hacernos una visita, como político, le pareció necesario que la protagonista de su novela La cigarra naciera en esta tierra);… y qué decir de los nuestros, de aquellos que por haber nacido aquí ya llevan la impronta del arte literario en sus genes: Leandro Pita Romero, Armada Teijeiro, Julio Dávila, Federico Maciñeira, Antonio Rivera Losada... e incluso Obdulia Dopico, nuestra Luly, que desde su atalaya se limita a escuchar lo que la Ría le cuenta para, más tarde, hacérnoslo saber en unos breves pero jugosos y sabrosos relatos. A todos ellos, que han puesto en el mapa a Ortigueira con letras de oro, les debemos, como se ha hecho con Elena Quiroga, que sus nombres queden grabados para la posteridad, que no haya cabida para ellos en los almacenes del olvido, en caso contrario también estaríamos olvidando al alma mater de todo esto: Ortigueira y sus gentes, y, como sabemos, nada es reconstruible con unos cimientos a medio hacer.

Un hermoso acto, sentido, pero sobre todo musical, pues contó con la intervención de varios miembros -Pablo, Adrián, Marta y Cecilia (flauta travesera, clarinete, teclado y percusión) - del grupo Festa Rachada, que interpretaron varias piezas que dieron realce a un ya bonito acto.
---------------

Texto: Manel Bouzamayor.

.

venres, 12 de xullo de 2019

«Estío de cenizas», de José María Noguerol, unha vida decantada en poemas




Dez anos de inquietude poética decantados en Estío de cenizas, terceiro libro de poemas en castelán do comunicador, xornalista, publicitario e poeta coruñés, José María Noguerol. 
Licenciado en Filosofía, desenvolveu a sua traxectoria profesional no ámbito das institucións públicas, como o goberno de Canarias e o ministerio de Fomento, así como en diversos medios de comunicación como TVE, Cambio 16, Interviú e o Grupo Prensa Ibérica. Recentemente foi nomeado director de comunicación e relacións informativas do Teatro Real de Madrid. Coñecéndoo, descubrimos que se sente influenciado pola Xeración do 27: Antonio Machado, Juan Ramón Jiménez, Rubén Dario, o Lorca de «Poeta en Nova York», e sobre todo, por Leopoldo María Panero, da Xeración do 36 e Gil de Biezma do 50.
En “Estío de cenizas” dosifícanos as emocións dividindo esta obra en tres fases, xenerosas de recordos, frases que lle marcaron e asfalto. Desde as cadeiras dun pasado, abundantes personaxes, despedidas e escenarios que foron facendo ao home.
Desde “El claustro de las mañanas” convídanos a "dejar testigo del sol de las Cíes y del Cabo Ortegal”, rompendo ondas en catalán contra os gastados dentes do Colexio Teresa Herrera. Con “O alimento da devoración” intima con evocacións de adolescencia e mocidade, .. 
«[...] Éramos niños de pedernal y aroma
Que entrelazaban dedos de porcelana». 
Confesa, «ávido de substancias enamoreime». Coa paixón das balas exprésanse os seus versos 
«Cuando apareces te reconvierto
Te escribo te retuerzo te ignoro... 
...Cuando apareces yo desvanezco.»
O que se sabe de ningún lado nos convida a ser militantes da xenerosidade e exclama: «Soy humano ser humano». «Me sobran las soflamas», se automotiva mentres reflexiona «La tierra para el que la trabaja, o llano azul no admite esbirros». Trashumante polo territorio español, na terceira parte da sua obra, “Las páginas del viaje”, que ben poderían lerse como un só poema, fai metáforas á vida, ás ausencias e ao amor. En versos escritos, como moitos de Alberti, desde o madrileño paseo de Rosales, fálalle ao mar imaxinario, trasladándonos a praias urbanas, como oda que suple a ausencia da area. 
Pasean os seus versos desde Montserrat ata o Atlántico do Grove e Carnota, perfilando o Guadarrama pérdese naquel roteiro de Lavapiés a Peixaría, sobe a Érmua e ao Sedabal para chegar en tren a Monforte de Lemos. 
Ao seu criterio, e como perlas, redondea os seus poemas con aderezos en galego, catalán ou inglés. Recupera na súa contraportada o prólogo do seu anterior libro Alfinetes para Carlota, de Ana María Moix, quen nos di «Su victoria contra el tiempo consiste en entregarnos fragmentos de una vida que nunca llegaron a desvanecerse...»
Unha película de Godard, Salinas, Gandalf, Ifefix, Lennon & Mc Cartney, ata o Quixote e Sancho... todos conviven na súa «praia... de tolos—. Vagóns repletos, o Metro de Madrid ou unha bicicleta sen pedais, para escoitar jazz en Barcelona, un adeus desde a plataforma onde «vivía o meu soño»; todos os escenarios viven nesta obra. 
Apaixoante viaxe a inmersión en Estío de cenizas  de Noguerol, que foi repousado e acabado na nosa Ortigueira, onde está dispoñible na Biblioteca Municipal. Tamén pode atoparse nas librarías de Ortigueira e a través de diversas plataformas dixitais.



------------------
Texto: Fernanda Hermida Garel (poeta).


luns, 13 de maio de 2019

Inauguración do Museo etnográfico Monte Caxado d'As Pontes


Intervención de Felipe Senén na inauguración do museo.
Ao fondo, o ortigueirés Narciso Luaces e o director
do museo, José María López Ferro



Nun ambiente festivo, coma non podería ser doutro xeito, e realzado pola compaña dunha luz primaveral impoluta, ven de inaugurarse nas Pontes o Museo Etnográfico Monte Caxado”. 2.000 obxectos amoreados ó longo de 30 anos polo profesor José Mª López Ferro atoparon acougo neste novo fogar erguido nun espazo tamén case máxico: a Praza da Igrexa Vella, xerme do pobo que hoxe coñecemos.
Este evento, celebrado o pasado 30 de marzo, é o culmen merecido ó traballo de López Ferro, un traballo lento e rigoroso co que foi amoreando e catalogando as pezas que ía atopando ou lle ían achegando, algo que, coma ben dixo, comezou coma un xogo e rematou nesta obra que dende hoxe podemos gozar. Agora xa podemos ter preto de nós as pezas e utensilios que son o fío que aínda nos une ós nosos devanceiros, ó través delas seguen a falar con nós, a nos contar coma era a súa vida, e por riba de todo, fannos ver que ós conservar tamén o facemos cos noso orixes, as nosas raíces, as cales son necesarias para nos manter e alcanzar o futuro dun xeito máis doado.
Logotipo da fundación e museo

O acto en si comezou coas palabras, sempre sentidas e ateigadas dunha forza engaiolante, do museólogo Felipe Senén, quen non dubidou en enfrontar este Museo co mundo actual de “cocanilización” ou “macdonalización”, a arte e singularidade das pezas aquí expostas coa banalización e frialdade dos tempos que vivimos, porque son pezas que reflicten as nosas orixes e, xa que logo, a nosa orixinalidade. Isto é, rescatar a nosa identidade, a dos labregos e mariñeiros.


José María López Ferro, director do  Museo
(foto: Fundación MMC)
Aproveitou a ocasión para dedicarlle unhas palabras a Narciso Luaces, home que tamén leva dentro de si o espírito da terra. Tamén, coma non, ó verdadeiro artífice deste Museo, López Ferro, que levou adiante este proxecto coma un auténtico viacrucis, coma unha especie de “Xogo da Oca”, e a Secundino García, do Museo etnográfico Pazo da Capela, homes, todos eles, que acolleron esta cultura popular hoxe menosprezada, mais o fan porque lles gusta, o viven e, ó fin, é o seu mundo. Xente que, coas súas más, en silencio, e día a día, foron quen de levar adiante proxectos coma este cando, ás veces, os grandes poderes non son capaces tendo amplas organizacións e tecnoloxías ó seu servizo.
Unha vista do museo

Tomou a palabra Secundino García para resumir en catro puntos os pasos a seguir para erguer con éxito un museo: a) coleccionar, e facelo a cotío; b) conservar o conseguido; c) investigar e documentar, sobre todo baseándose nos nosos maiores; d) e divulgar, que é traballo máis difícil para que a xente se chegue até aquí. 

Narciso Luaces, pausado pero rexuvenecido ó se atopar no seu mundo, o que mellor coñece, fixo un resumo de porque chegou a levar adiante o seu Museo de Meixido no que Ferro tamén tivo algo que ver, razón pola que non dubidou en loar a súa figura.
López Ferro rematou o acto facendo unha morea de agradecementos a persoas, institucións, organismos e empresas que nos da unha idea da cantidade de xente que colaborou nesta obra, algo, amais, necesario e imprescindíbel para chegar onde chegou. Mais, dixo, isto non rematou, pois teño un soño que non é outra cousa que ampliar este museo e engadir unha forxa, unha carpintaría.., ó fin, facer das Pontes unha vila etnolóxica. 

------------------------

Texto: Manel Bouzamayor
Fotos 1 e 4: Manel Bouzamayor


mércores, 8 de maio de 2019

Luis de Funes, un hijo de Ortigueira

Luis de Funes no papel de xendarme
de Saint Tropez, o que o faría
máis famoso




- «Disculpe, Herr Friedrich, esta es mi novia»


Corría el año 1942 en el París ocupado por los nazis, cuando -en un cabaret  de la capital gala- un pianista de jazz interrumpía con timidez a un oficial alemán que pretendía seducir a una clienta. El pianista era Luis de Funes, y la clienta, la cual apenas conocía por aquel entonces, era Jeanne, la que sería su esposa durante las cuatro décadas siguientes. De esa forma tan novelesca y con esa arriesgada astucia se conocieron el que llegaría a convertirse literalmente en “el actor favorito de los franceses” y la que fue una descendiente directa del celebérrimo escritor Guy de Maupassant.

Louis Germain David de Funes de Galarza Soto nació en Courbevoie -a unos pocos quilómetros al oeste de París- el 31 de julio de 1914, siendo el benjamín de tres hermanos. Aunque no muchos saben que sus padres eran españoles ambos y que se conocieron en Santa Marta de Ortigueira, siendo el andaluz Carlos de Funes el que se fijó en Leonor Soto Regueira, residente en la Alameda e hija del prestigioso notario, político y monárquico de As Grañas Teolindo Soto Barro, falleciendo -en septiembre de 1906- el recientemente nombrado senador por Pontevedra antes de lograr ejercer la función de ministro, cartera ofrecida por el Jefe de Gobierno, el marqués de Vega Armijo. Su hija Leonor, la madre del actor, vio la luz en el corazón de Santa Marta en 1878, al igual que su abuelo materno Cándido Regueira, en 1822, y del mismo modo que los padres y cuatro abuelos de este, en Luama y Ortigueira respectivamente. (Agradezco las aportaciones  genealógicas a Miguel Ángel Fernández González).
Leonor Soto Regueira, nai de Luis de Funes
(foto: ortigueirasntigua.blogspot.com/)
Si el vínculo con Ortigueira resulta innegable genealógicamente hablando, su carácter, gestual y especificidad en tanto que actor cómico se vieron igualmente influidos por su ascendencia, materna en este caso. Son sus dos hijos que tuvo con Jeanne -Patrick y Olivier- los que en una de sus obras dedicadas a su progenitor, confirman lo que el propio Luis reconoció en diversas entrevistas: su ortigueiresa e impetuosa madre Leonor, a la que imitaba, inspiró su desternillante mecánica para hacer reír, el espontáneo e imprevisto yacimiento que emanaba de sus muecas cuando lo requería el actor y la infalible complicidad de la que este genio del humor hacía gala con partenaires tan ilustres como Bourvil, Yves Montand, Jean Gabin, Michel Galabru o Coluche. Leonor -según Luis su “primera profesora de teatro”, falleció el 25 de octubre de 1957. Y es en el castillo (herencia de la familia de su esposa y que él compró en 1967) que alberga el museo dedicado al artista –el cual tristemente cerró sus puertas en octubre de 2016 por falta de financiación- dónde se podía leer en un calendario una pequeña inscripción de Luis, que recordaba con emoción a su madre en el día de la muerte de esta: «No tirar. Mamá se fue hoy. La recordaré durante el resto de mi vida.»
Retrato de Luis de Funes adicado a Ortigueira
(foto: ortigueirasntigua.blogspot.com/
En su palmarés cinematográfico destacan inolvidables largometrajes cómicos como “Le Corniaud”, “Les aventures de Rabbi Jacob”, “La folie des grandeurs”, “Le grand restaurant”, la trilogía de “Fantômas” o la entrañable saga del “Gendarme de Saint-Tropez”, con los que logró récords absolutos de taquilla y popularidad. Pero es sin duda “La grande vadrouille” (traducida al español por “La gran juerga”) la que más brilló y permaneció indeleble ante el paso del tiempo para el gran público. En esta comedia ambientada en la Francia invadida por el Tercer Reich, en la que forma una hilarante dupla -inigualada hasta la fecha- junto al mítico Bourvil, se repite el diálogo con el que conoció a la madre de dos de sus hijos, Jeanne Barthélémy. Su primer vástago, Daniel de Funes, es fruto de su primer matrimonio con Germaine Carroyer. Luis es por lo tanto el abuelo del hijo de Daniel, el también autor y actor Laurent de Funes, con el que tuve la fortuna de establecer contacto. 

Un César (entre otros numerosos premios) de honor en 1980 por el conjunto de su inmensa trayectoria (más de 150 obras de teatro y películas) recompensó a este “monstruo de la escena” y le fue entregado con gran pompa de manos de los históricos Jerry Lewis y Kirk Douglas. Teniendo en cuenta que los galardones de la Academia francesa fueron creados en 1976, sobra decir que sus mejores años -los 60’ y principios de los 70’- no han probablemente obtenido todo el reconocimiento que merecían. Cabe destacar que Luis de Funes tenía en proyecto un film con el gran Roman Polanski, habiéndose fijado el de raíces ortigueiresas en la cómica “El baile de los vampiros” del exitoso director de origen polaco, y observando el cineasta la desbordante vis cómica del actor. Nunca sabremos lo que hubiese dado de sí esa interesante colaboración, lo que sí se conoce es el ansia de Luis de Funes de ser aceptado por la exigente crítica de cine y por ser mencionado en la prestigiosa “Les cahiers du cinéma”. El "Charlie Chaplin francés" se apagó un 27 de enero de 1983  en Nantes a los 68 años debido a una crisis cardíaca, por lo que jamás comprobaremos si sus más ambiciosos sueños se habrían podido cumplir.
También he averiguado que estuvo a punto de visitar Ortigueira. Hubiese sido, a buen seguro, todo un honor para los santamarteses. Un honor acompañado de una inmensa –y siempre presente- carcajada.


----------------------

Texto: David Rodríguez Morado





xoves, 2 de maio de 2019

Que lle debe Ortigueira a Isabel II?

Isabel II, raiña de España



Como se dicía nunha anterior entrada sobre as rúas e prazas de Ortigueira, en Ortigueira só hai un espazo público adicado a unha muller: a praza de Isabel II. Sendo xustos, hai outra rúa que leva nome de muller, a rúa da Magdalena, pero en realidade o nome é unha extensión do nome da capela -e antigo hospital- da Magdalena que existe nas aforas do nucleo urbano de Ortigueira na barrio do mesmo nome. Por dicilo doutra maneira, non foi un nome elexido expresamente para a rúa ou praza, como sí o foi o que queremos sinalar hoxe. En todo caso, pode haber persoas que non estén de acordo con esta análise. O meu respecto a elas.

Imaxe actual da praza de Isabel II
A praza de Isabel II está ubicada nun lugar principal da vila, enfrente da igrexa parroquial e da casa consistorial; na mesma hai, ademáis dunha centearia palmeira, un antiguo templete (non o orixinal, de finais do XIX, senón o remodelado a principios do séc. XX) onde se celebraba o mercado semanal dos xoves ata os anos 70 do pasado siglo XX. A praza, da que saen as rúas que conforman o casco antigo de Ortigueira, foi ampliada en 2003, como lembra unha placa, co derribo dunha casa na súa parte inferior.

Cando e como foi elexido o nome de Isabel II para a praza?
Non lle constan a este afeizoado á Historia eses datos, pero suponse que sería elexido a mediados do século XIX, nalgún momento entre 1833, en que foi elexida raíña de España (con case tres anos de idade), e 1868, en que fuxiu de España a Francia. Por certo que o concello de Ortigueira conta cun retrato -de grande formato- ao óleo desta raíña de xoven, copia dun orixinal dun artista famoso. Esta copia está castigada nunha parede interior, case oculta no primeiro andar do concello, na saída do ascensor. Tal vez o retrato e o nome da praza estén relacionados. Quién sabe..., que din os mexicanos!
Placa 

Honrar ao monarca dun país co nome dunha rúa ou praza é algo habitual, pero ademáis, neste caso a Isabel II débenlle a vida varios ortigueireses, nun suceso pouco coñecido, pero que foi divulgado no número 1 (2015) da revista Terras do Ortegal polo ortegano Carlos López-Keller Álvarez nun excelente artigo titulado “Santa Marta na revolta de 1846. Peripecias da cuadrilla de Poyán”, que animamos a ler polo seu interese.
López-Keller relata un suceso acaecido en abril de 1846, a consecuencia do levantamento do coronel Solís en Lugo. De Ortigueira saíron un grupo de mozos armados en dirección a Ferrol, que estaba asediada polas tropas de Solís, se ben a cidade capital do departamento da Mariña resistiría, co que os mozos ortigueireses marcharon a Santiago, onde a raiz de como ían os acontecementos decidiron regresar a Ortigueira. Na partida estaba alistado Ramón Díaz, avó materno de Julio Dávila Díaz (1871-1971), o insigne xeógrafo e historiador ortigueirés, que daría conta desta aventura do seu avó no artigo "Aventura revolucionaria", incluido na edición de 1902 do Almanaque Gallegode Castro López, publicado en Bos Aires.
Peripecias e condea a morte
Resumindo o acontecido pola partida revolucionaria, dicir que ao fracasar a asonada militar (que daría orixe aos chamados Mártires de Carral, a protohistoria do galeguismo contemporáneo), 8 membros da cuadrilla ortigueiresa foron capturados en Monfero cando intentaban cruzar o río Eume para regresar á nosa vila. Tres deles, Ramón Díaz, Fernando Pita e Jacobo Álvarez foron condeados a morte, e penados cun desterro a África os restantes cinco: Ricardo Cao, Ramón Almoina (profesor de Cirurxía), Francisco Pita, José Villamil e Vicente Cuevas. Presos na cadea da Coruña desde o 2 de maio, “a sentenza quedou pendente de ser cumprida”, como detalla López-Keller no artigo.


D. Julio Dávila Díaz
Pero quixo a deusa Fortuna que o 10 de outubro dese ano, 1846, Isabel de Borbón e Borbón-Dos Sicilias, xa Isabel II de España, casara co seu curmán Francisco de Asís María de Borbón. Con tal fausto e rexio motivo, foi anunciada unha amnistía xeral, que beneficiou aos oito presos na Coruña e aos outros catro elementos da partida fuxidos: Manuel Fernández Poyán, xefe da cuadrilla, que conseguira escapar a Portugal (era avogado e chegaría a deputado en Cortes), Vicente Nieto, Valentín Camba (cuñado de Ramón Almoina, e que sería piloto de barcos) e Vicente Ribadeneira.
Conforme a esta amnistía, 3 ortigueireses puideron librarse da morte, 5 máis abandonarían a cadea, e todos eles, xunto cos outros 4 que andaban escapados, puideron regresar á nosa vila e proseguir as súas vidas. Todos “das mellores familias de Ortigueira” -da burguesía local, diríamos hoxe- como detallaría un deles, Ramón Díaz Castro, o avó de Julio Dávila, nun manuscrito titulado “Los doce amigos” no que relataría esta aventura, que grazas a Isabel II, terminaría cun final feliz. Así nolo recorda a pluma de López-Keller neste excelente relato “Santa Marta na revolta de 1846. Peripecias da cuadrilla de Poyán” aparecido no número 1 de Terras do Ortegal.

----------------

Texto: Xosé María Torres