O escritor Hixinio Puentes Novo

HIXINIO PUENTES NOVO: ESCRITOR

Ler os libros dunha persoa coñecida sempre resulta unha ledicia.

Libro: O bandido Casanova

Toribio é o bandoleiro galego de máis fama do século XX; Mamed Casanova inspirou a moitos escritores, entre eles a Hixinio Puentes, que nace no Barqueiro (1952), e que con esta obra acadou o Premio Literario Pastor Díaz (Viveiro) no ano 1999.

A obra de Hixinio é moi prolífica tanto en ensaio como en narrativa; gran coñecedor do mundo do mar e dos barcos, no ano 1999 tamén recibe o accésit do Premio de Xornalismo David Fojo cunha serie de artigos publicados en La Voz de Ortigueira.

Libros publicados por Hixinio:

Ficción

• O bandido Casanova. Ed.Xerais, 2000.
• Aguillóns de Ortegal. Ed. Xerais, 2005.

   Novela que dá conta, en forma de relato autobiográfico, da vida do mariñeiro Fonseca.

• Monbars, o Exterminador. Ed. Xerais, 2006.

É unha novela ambientada no século XVII que ten como protagonista o pirata francés do mesmo nome. Por este libro recibe o Premio Eixo Atlántico de Narrativa Galega e Portuguesa 2006.

• A do vinte e un. Ed. Sotelo Blanco, 2010.

     Esta novela foi Premio Vicente Risco de Creación Literaria no 2009.

•      Winnipeg. Ed. Xerais, 2013.

     Novela na que recrea a historia do cariñés Manuel Pita Armada.

Ensaio:

•  Os naufraxios da Galicia norte. I e II. Edicións Lea, Santiago, 2003, 2005.
  
  
• A galerna de 1961. Edicións Lea, 2006.
• Matrícula de Bilbao. Investigación sobre grandes buques bilbaínos
  -------------------------

Texto: Luli Dopico

Próxima saída do nº 7 da revista Terras do Ortegal, cun dossier adicado a Cerdido

Ola! Desde a Directiva de Terras do Ortegal queremos informar sobre como a epidemia de COVID-19 está afectando ás actividades da nosa asociación.

Desde xa antes do Estado de Alarma (declarado a mediados de marzo), e cun ánimo de prevención, decidimos suspender as charlas previstas para abril, maio e xuño, dentro das 3ª Xornadas de Terras do Ortegal, adicadas este ano á Natureza do Ortegal.
Pero despois, a medida que se agravaba a situación decidimos suspender todas as actividades presenciais.

Pasada a época de maior incidencia da epidemia, a Directiva reuniuse o pasado luns, 1 de xuño, e decidiu o seguinte:

1. Continuar coa suspensión de actividades presenciais ata (como mínimo) o 31 de xullo
2. Preparar algunha charla por videoconferencia, en concreto a concertada co profesor Bernardo Penabade sobre Ricardo Carballo Calero, ao que se lle dedicaba o Día das Letras Galegas 2020
3. Programar a publicación do Nº 7 da revista Terras do Ortegal para mediados de xullo,

Revista Nº 7. Ano 2020

A revista, como sabedes, soe aparecer no verán, pero o encargo e preparación dos artigos faise ao longo do ano, con moita antelación, co que esta situación de alerta sanitaria apenas interrompeu a edición do número deste ano, do cal temos a previsión de que saia a mediados do mes de xullo.
Tras o número 6, do ano pasado 2019, adicado ao concello de Cedeira, este ano decidimos que o dossier fose dedicado ao concello de Cerdido, un dos dos concellos do Ortegal menos poboados, pero non por iso con menor Historia e interese cultural.

Como todos os anos, procuramos que a panoplia de autores da revista vaia variando, e alén de autores xa coñecidos para os nosos leitores, hai outros que colaboran na revista por primeira vez. Sen adiantar nin descubrir ningún secreto, dos 17 artigos que conforman este número, 10 están a cargo de investigadores que colaboran en TdO por primeira vez, mentras que os restantes artigos son obra de persoas que teñen colaborado en números anteriores.

O proceso de edición conleva varios pasos: entrega dos orixinais, revisión lingüística, maquetación, revisión das probas polos autores e finalmente impresión, que como xa adiantamos, agardamos que conclúa a mediados do próximo mes de xullo, para que a revista estea nas librarías da comarca a disposición de quen a queira adquirir; pola súa parte as persoas asociadas a Terras do Ortetal recibirán gratuitanente a revista, coa máxima celeridade posible.

---------

Epidemias no Ortegal (I). O brote de cólera de 1854 en Cariño.

A actual crise do coronavirus, da pandemia polo coronavirus, que tanto está afectando a España, lévanos a lembrar outras epidemias xa pasadas. Antiguamente era habitual referirse ás enfermidades epidémicas como plagas ou pestes: as plagas de Exipto, as pestes medievais, etc., pero hoxe son denominacións pouco usadas pola carga negativa, estigmatizante, que comportan.

Para ter claros os conceptos, podemos definir epidemia como o incremento do número de casos habitual dunha enfermidade nunha zona, ben sexa un país ou unha rexión; este termo, epidemia, normalmente está reservado para referirnos ás enfermidades infecciosas ou contaxiosas, como a gripe, a tuberculose, a sida, etc. Cando a epidemia afecta a todo o planeta, falamos de pandemia.

Restrinxindo o periodo histórico aos últimos 170 anos, imos empezar nesta primera entrega polo ocorrido no ano 1854.

Epidemia de cólera de 1854 en Cariño

O cólera é unha enfermidade infecciosa producida por unha bacteria denominada Vibrio cholerae. É unha enfermidade que cursa con fortes diarreas e vómitos incoercibles, que se non se trata conduce á morte do paciente en poucas horas. A transmisión é a traveso da auga e de obxectos cercanos ao paciente contaminados coas súas feces, nas que está a bacteria.

Durante os séculos XVIII e XIX foron varios os episodios de cólera que se deron en España, en especial polo retorno de soldados que chegaban de Cuba ou Filipinas. Pero houbo sobre todo 4 brotes importantes, como relata Anxo M. Rosende no artigo «A epidemia de cólera no porto de Cariño en 1854», publicado no nº 5 (2018) da revista Terras do Ortegal, ao que nos remitimos e invitamos a consultar para máis detalle.

Nº 5 da revista Terras do Ortegal
que contén o artigo de Rosende 

No ano 1852 prodúcese unha pandemia mundial de cólera, con orixe na India, e que chega desde Asia ata Inglaterra, e daí a outros países europeos, entre eles España. En Galicia entra a finais de 1853 nun barco de guerra que chegou a Vigo, a pesares da cuarentena obrigada na illa de San Simón. A primeiros do novembro de 1854 chega a Cariño, e as autoridades decretan enseguida o illamento do porto.
Débese lembrar que naquela época non se coñecían as bacterias nin os virus, e pensábase que as enfermidades contaxiosas se transmitían polo aire a traveso dunhas misteriosas miasmas, uns corpúsculos non definidos, e tampouco existían tratamentos eficaces. A Microbioloxía nace no último terzo do século XIX (con forte resistencia dalgúns científicos) grazas aos traballos do francés Louis Pasteur, e ao alemán Robert Koch, que descubriría o bacilo do cólera en 1884.

Naquel momento Cariño non era parroquia independente, pois pertencía á de Santa María da Pedra, da que se separaría en 1895 por decreto do bispado de Mondoñedo. Os seus recursos sanitarios eran moi escasos; non había médico nin tampouco farmacia. A organización da atención sanitaria estaba a cargo dunha Xunta Auxiliadora -presidida polo alcalde pedáneo- da Xunta Municipal de Sanidade, que atendía ás numerosas familias acollidas á Beneficencia municipal.

Os cirurxiáns

Imaxe dun cirurxián do século XVIII
practicando un sangrado e
limpeza dunha ferida

En Ortigueira o subdelegado de Medicina era Juan Armada, único profesor (licenciado) de Medicina. O profesional sanitario máis cercano ao porto era Vicente Carballés, cirurxián residente na parroquia de San Adrián de Veiga. Os  cirurxiáns eran uns profesionais sanitarios 
que poderíamos hoxe situar entre os enfermeiros e os médicos: podían tratar feridas, aplicar enemas, facer sangrados, correxir traumatismos, drenar forúnculos e en xeral tratar enfermidades que afectaban ao exterior do corpo, pero non ás do interior (hoxe os cirurxiáns están xunguidos cos médicos, que se titulan graduados en Medicina e Cirurxía, un atavismo doutros tempos). Tampouco había farmacia en cariño (a primeira farmacia sería instalada no Porto en 1931 polo vallisoletano José Marín na praza da Pulida), o que dificultaba a atención sanitaria, pois as medicinas debían prepararse e enviarse desde a botica que Andrés Pita (nacido Andrés Rodríguez Díaz) tiña na Vila, na rúa Ancha -o actual Cantón-, e que exerceu cando menos entre 1837 e 1862).

Encomendado polo concello de Ortigueira, Carballés chega a Cariño 13 días despois do comezo da epidemia, cando xa morreran 12 persoas. Carballés ía de casa en casa, acompañado de 2 axudantes: un membro da Comisión Auxiliadora, Francisco Armada que o guiaba pola rúas do Porto, e un mozo que portaba o maletín.

O impacto da epidemia

A epidemia dura 46 días, desde primeiros de novembro ata mediados de decembro. Cada día morrían 3-4 persoas, e nalgunha casa morreron todos os habitantes, e quedaron moitos nenos orfos.
Rosende estima no artigo referido que máis de 250 persoas resultaron contaxiadas, delas unhas 100 falecidas, sobre todo mulleres, que chegraon ao 60% dos óbitos. Os datos son parciais e incluso contradictorios (como sucede tamén hoxe en 2020 coas cifras da infección por coronavirus) como revela Carballés nos informes que fai ao Concello, e nos que trata de preservar a súa actuación profesional.

Cariño tiña daquela pouco máis de 700 habitantes, polo que os afectados foron unha terceira parte, e morrería un 14%, algo superior ao de outras localidades galegas que sofriron a pandemia. Afortunadamente a epidemia non se estendeu pola bisbarra: houbo 2 casos no porto do Barqueiro, pero ningún máis. En España causou unhas 235.000 mortes.

O medo era libre. De feito, un mensaxeiro de Carballés que levaba informes da epidemia e peticións a Ortigueira non puido chegar, pois o barqueiro de Sismundi non quixo transportalo.

Medidas contra a enfermidade

Rosende apunta que a Xunta Municipal de Sanidade dictou varias medidas preventivas, que non difiren moito das que temos vistos estes días coa epidemia de COVID-19, coa salvedade de que os tratamentos farmacéuticos actuais son moito máis específicos e eficaces:

• Hixiene: Limpeza de casas e rúas, airear os edificios e evitar comer alimentos insalubres
• Medidas anticontaxio: peche das fábricas e cordóns sanitarios (había vixiantes en San Claudio e tal vez noutros lugares)
• Tratamentos medicinais: a cargo do cirurxián Carballés, con medicinas preparadas polo boticario Pita de Ortigueira.

Ata aquí o relato dun episodio tráxico da historia da medicina no Ortegal.

---------
Texto: Xosé Mª Torres

Unha carta de don Ricardo Carvalho Calero

Tomada da web
 https://sites.google.com/site/carvalhocalero/

Aínda que sempre me chamou a atención, desde moi neno, a placa que hai na fachada da casa onde naceu Ramón Armada Teixeiro, hoxe propiedade da nosa boa amiga Teté Suárez, o certo é que o meu interese pola figura do poeta ortegano nace coa lectura da Historia da Literatura Galega Contemporánea de don Ricardo Carvalho Calero.

É aí onde descubro a importancia de Ramón Armada Teixeiro e é ese tamén o momento no que comezo a reivindicar a súa figura e a investigar a súa vida e a súa obra, sempre co entusiasmo e a imprescindíbel colaboración de don David Fojo Salgueiro. Ese meu traballo está moi ben recollido, semana tras semana, nas páxinas de La Voz de Ortigueira dos anos oitenta.

Precisamente un deses meus artigos decidín dedicarllo e enviarllo ao profesor Carvalho Calero, a figura a quen este ano a Real Academia Galega lle dedica o Día das Letras Galegas. A xeito de lembranza e homenaxe a quen foi o primeiro catedrático de Lingua Galega na Universidade de Santiago e unha das grandes personalidades da cultura galega do século XX, reproducimos aquí a carta coa que don Ricardo nos agradece o noso traballo, escrita cunha xenerosidade e unha beleza literaria que aínda hoxe nos resulta admirábel. Hai que pensar que eu era un rapaz de San Claudio que escribía en La Voz de Ortigueira e nalgúns outros periódicos e el era un dos máis brillantes intelectuais que deu a cultura galega.

Texto: Manuel López Foxo

Artigo publicado en:

- Semanario La Voz de Ortigueira o 15.05.2020

- Blog "a nación que soñamos", do autor: http://anacionquesonhamos.blogspot.com/2020/05/unha-carta-de-don-ricardo-carvalho.html?m=0

Casa Giz, de Cuiña, 140 años de negocio familiar

María José, Manuel, Fina y Maruxa
(Foto: Luli)

CASA GIZ LLEVA ASENTADA EN CUÍÑA CIENTO CUARENTA AÑOS. 

MARÍA E INDALECIO LEVANTARON EL NEGOCIO FAMILIAR QUE ABRIERAN LOS ABUELOS, FRANCISCO GIZ Y ANTONIA SANJURJO

En la carretera general, poco antes de entrar en Ortigueira, viniendo de Ferrol, nos encontramos en Cuiña con un negocio familiar que lleva atendiendo al público más de ciento cuarenta años, desde cuando Indalecio entre viajes de ida y vuelta a Cuba donde ejercía de carnicero, se casó con María Antonia dejándola al frente de la taberna de ultramarinos, convertida hoy en tienda y estanco.

Entrada da tenda e estanco

Al frente de la misma está María José Franco, especializada en productos de calidad de las mejores marcas, trabajando con ahínco y manteniendo el estanco con su habitual clientela. 
Durante este tiempo de pandemia y confinamiento, siguieron atendiendo a sus clientes conforme al protocolo.

Su marido, Manuel Lagares y su tía Fina, gestionan el HOSTAL GIZ, otra rama del negocio familiar, de ocho habitaciones dobles, que tiene su auge en verano, duplicando la clientela.

Á esquerda, o restaurante Casa Giz

Recuerda Fina los buenos tiempos, cuando el esplendor de Pizarras Campo, en que no daban hecho en el Restaurante que en la actualidad regenta su hijo Javier. Hasta casi cien comidas daban algunos días.

Vista general del Hostal Giz

Entre la nostalgia sale en la conversación la llegada del primer televisor que les había vendido Escudero, cuando se llenaba de gente la taberna para ver los toros, los partidos de fútbol y los concursos.

Maruxa, la “más joven del clan”, entra en escena, contando que Casa Giz era una referencia en la Comarca, sobre todo cuando se celebraba el baile de San Marcos en el salón y se hacían fuentes de bistés empanados y tortillas para meter en bocadillos y recuperar fuerzas de tanto bailongo.

Fina, evoca en sus recuerdos como cenaba toda la familia durante las noches de verano debajo del emparrado, como trabajaron sus padres, que tuvieron seis hijos, saliendo de la nada, sirviendo chiquitos a los hombres que echaban la partida en el comedor y vendiendo al fiado las cosas de comer, anotando en una libreta que la gente pagaba religiosamente cuando vendían un ternero o pinos del monte.

------------------------

Texto: Luli Dopico.

Pandemias en Ortigueira. De la gripe de 1918 al coronavirus de 2020

El Heraldo de Vivero del 3 de abril de 2020 trae un interesante artículo sobre la pandemia de gripe en Viveiro (1918) y entre otras notas llama la atención lo referente al Concello de Ortigueira, dice así:

«Mientras Viveiro hacía oídos sordos y cerraba los ojos ante el avance de la enfermedad, en Ortigueira se tomaban medidas contundentes porque se habían detectado varios casos de escarlatina, uno en la villa y otro en Luama. La Junta Municipal de Sanidad ortegana, presidida por el alcalde Federico Maciñeira y Pardo de Lama, tomó a mediados de julio de 1918 decisiones muy drásticas: clausurar las escuelas públicas y particulares, prohibir la entrada de personas extrañas a la familia en las casas afectadas por la epidemia, bajo multa de 5 pesetas, recomendar que la ropa procedente de los enfermos sea hervida y lavada y prohibir la entrada en el pueblo a los pobres faltos de limpieza que acuden implorando caridad pública. Ordenando también que se raspen y blanqueen las paredes de las habitaciones donde estuviesen enfermos».

PANDEMIA EN ORTIGUEIRA: Año 1918

(Recogido del resumen de la Crónicas en La Voz de Ortigueira)

Aparece la temida Grippe, muere muchísima gente, se dictan Bandos… junto al lío que empieza a vislumbrarse alrededor de los sindicatos católicos y agrarios. 

Pasamos a la Grippe. El cinco de octubre todavía no había hecho su aparición la enfermedad, pero como ya estaba propagada con fuerza por toda España, La Junta local de Sanidad toma serias medidas que habrá que cumplir sin contemplación alguna. Desinfección de las casas, con caleado, supresión del agua bendita en las Iglesias, clausurar escuelas, ventilación en los lugares públicos, limpieza esmerada del cuerpo, hacer vida ordenada, no abusar de alcoholes y placeres, no visitar enfermos…etc., pues vale más prevenir que remediar. Reunidos los tres médicos de la Villa, Manuel Bermúdez, Enrique Bermúdez Cobián y Francisco González de Lema, acuerdan recabar al Sr. Gobernador la suspensión de las ferias del distrito, acordando hacer visitas domiciliarias, así mismo también por orden gubernamental se suspende temporalmente la emigración. 

Los artículos, al igual que los muertos, se suceden hasta fin de año: «El flagelo reinante», firmado por J.H., dice así:

“La enfermedad exótica que a estas horas castiga por igual a los habitantes de todas las localidades, es una de esas epidemias generadas en los campos tapizados de cadáveres insepultos en los campos, teatro espantoso de la guerra cruel, producto de la irreflexión. Los restos putrefactos de quienes fueron apuestos mozos, trae como consecuencia el envenenamiento de la atmósfera…”

Este mismo autor, J.H., da cuenta en otro artículo, «Higiene y estética», de la necesidad de plantar

“eucaliptos febrífugos, especie vegetal destructora de los miasmas, insecticida de los minúsculos seres gaseosos que acechan nuestro organismo para devorarlo, afirmando que se llegó a la conclusión en otras partes del mundo de que los vapores esenciales que exhalan sus frondosos tallos, se expanden voluptuosamente por la atmósfera, constituyendo un tóxico mortal para los seres invisibles que llenan el aire”.

A la gripe también se le llama soldado de Nápoles. En Ortigueira se crea una Junta de Caridad mediante suscripción pública, para paliar los daños y llevar socorro a las familias. En Cariño es la Cruz Roja, bajo la presidencia de Matilde Lema y María Bonteller, quien atiende familias enteras que están postradas en la cama. Enfermos se hallan el ocurrente corresponsal Pancho Pita y su padre, así como el archisatírico Bruxo que no podrá urdir sus cóxegas por un tiempo. Las defunciones y necrológicas muy sentidas llenan el semanario. A mediados de diciembre leemos que

“ya se bate en retirada la terrible epidemia. De los mil atacados que hubo en Cariño, sólo quedan en cama medio centenar”

Al final también caen enfermos los dos señores médicos, Laviña y Taracido, que a pesar de su indisposición, salen a visitar a los más graves, haciendo un esfuerzo que podía costarles muy caro. Tampoco se libra de la gripe el cura, que «la pasó a pié», por no tener quien le fuera a los entierros, su conducta «imprudente» fue muy bien comentada. Toda la comarca fue un inmenso hospital doliente.

¿A qué asusta? De lo expuesto hace un siglo veo muchas similitudes con lo que está pasando… 

Así que no asusta bastante. Poco aprende la humanidad. 

------------------------------

Publicado en el semanario La Voz de Ortigueira,

Texto: Luli Dopico

Fotos: Álvaro Fdez. Polo

Dixitalización de documentos do Arquivo Municipal de Ortigueira

Exterior do Arquivo Municipal
de Ortigueira

Coa posta a disposición dos interesados remata o proceso de dixitalización dunha parte importante da documentación custodiada no arquivo municipal de Ortigueira.

Conservar e difundir os seus fondos son dúas tarefas fundamentais en calquera arquivo histórico e a dixitalización é o mellor medio para garantir ambas. Por unha banda, dixitalizar supón que deixamos de manipular a documentación orixinal favorecendo así a conservación de documentos que son únicos. Por outra banda, e non menos importante, permite difundir o contido deses documentos a través da rede podendo acceder aos mesmos desde calquera sitio e a calquera hora.

Instalacións do Arquivo Municipal
 de Ortigueira

Con estas premisas solicitamos unha subvención a través da convocatoria realizada pola Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia (Amtega), co apoio da secretaría xeral de Cultura da Xunta de Galicia, por «Resolución do 9 de xullo de 2018 pola que se aproban as bases reguladoras para a concesión de subvencións, en réxime de concorrencia competitiva, para a dixitalización do patrimonio cultural de Galicia coa finalidade de preservación e difusión a través de Galiciana-Patrimonio Dixital de Galicia, e se procede á súa primeira convocatoria para os anos 2018-2019, cofinanciada co Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional, no marco do programa operativo Feder Galicia 2014-2020».

O resultado foi a concesión ao Concello de Ortigueira dunha axuda de 15.947,93 €.

Unha vez realizados os tramites para a contratación dos traballos de dixitalización, a empresa adxudicataria, Vinfra S.A., desprazou os medios técnicos e o persoal necesario ás instalacións do arquivo municipal para levalos a cabo. Estes traballos foron realizados polo técnico especialista en Dixitalización Histórica Xoan Alberte Porto, nas datas comprendidas entre o 10 de xuño e o 8 de agosto de 2019. 

Unha vez levada a cabo a dixitalización nas instalacións do arquivo a empresa completou o proceso coas seguintes tarefas:

• 

  Acta de 1549, a máis antiga conservada
  do concello de Ortigueira

  Realización dun completo control de calidade das imaxes obtidas, así como posterior conversión a formato JPGE/ ISO/ IEC 10918:1994 a 200 dpi coa mesma profundidade de cor que a copia de preservación como copia de uso e xeración de Miniaturas.
• Xeración de PDF/PDF multipáxina por cada libro ou unidade documental con marca de auga.
• Asignación de metadatos de preservación e difusión, requiridos polo cliente (METS, MODS, PREMIS...)
• Unha vez realizados os correspondentes controis de calidade, procedeuse á comprobación dos ficheiros a través de software de validación e entrega dos ficheiros en discos duros Orixinal e Copia.

A documentación dixitalizada foi a seguinte:

– Libros de acordos do Concello Pleno de 1549-1996.

– Libros de actas da Comisión Permanente e Comisión de Goberno de 1915-1996.

– Fondo do Concello de San Adrián de Veiga 1836-1849.

Os libros de actas do Concello Pleno constitúen a serie documental máis importante de todas as que produciron e producen os concellos no exercicio das súas funcións como administración local. Neles recóllense as deliberacións e acordos alcanzados polos membros das corporacións locais e abarcan todos os asuntos que afectan á vida local e ao bo funcionamento do municipio, constituíndo unha fonte imprescindible para o estudo da administración e da vida local. 

Portada do Libro de Actas (1836)
do concello de San Adriano de Veiga

O primeiro libro de acordos que se conserva no arquivo municipal data do ano 1549 e dixitalizáronse todos os existentes ata 1996, ano no que deixan de existir en formato papel.

A importancia das Comisións Permanentes, desde 1985 e ata 2003 Comisións de Goberno, vén marcada pola súa función de asesoramento ao pleno e ao alcalde, sendo tamén o seu contido moi rico para o estudo do municipio.

Para completar o número de páxinas que incluía a subvención seleccionamos a documentación producida polo concello de San Adrián de Veiga entre os anos 1836 e 1849, anos nos que foi concello de seu. No mesmo caso estarían os concellos de Couzadoiro e Freires, pero como a documentación dos tres concellos excedía o límite de páxinas, eliximos o de San Adrián en representación dos tres.

Todas as imaxes resultantes do proceso de dixitalización poden visualizarse a través do Arquivo Dixital de Galicia: http://arquivo.galiciana.gal/arpadweb/gl/archives/archive-card.do?id=48

Galiciana-Arquivo Dixital de Galicia é o portal utilizado na actualidade por 34 arquivos de diversa titularidade (entre eles o arquivo municipal de Ortigueira), tanto pública como privada, para a difusión do patrimonio documental galego que custodian. A través do portal de Galiciana- ADG dáse acceso, non só aos documentos dos que se proporciona unha imaxe dixital, senón á totalidade dos fondos xestionados por cada unha destas institucións.

Os documentos dixitalizados podedes localizalos a través do cadro de clasificación do arquivo ou facendo unha busca na lapela “consulta”.

O persoal do arquivo municipal está a disposición de todos aqueles que precisedes aclarar calquera dúbida ou axuda para localizar o documento que sexa do voso interese.

---------------------

Texto: María José Villasánchez, directora do Arquivo Municipal de Ortigueira
Fotos: Arquivo Municipal de Ortigueira