40 anos do Museo Etnográfico Monte Caxado das Pontes: un caderno para lembrar a efeméride

Mesa presidencial do acto, con Elena López,
Valentín Glez. Formoso, José Mª López Ferro
e Secundino Garcia

 

O pasado venres, 10 de xullo de 2026, tivo lugar a presentación do novo caderno anual do Museo Etnográfico que existe nas Pontes. É xa un rito anual a presentación dun novo caderno do museo por parte do seu director, José María López Ferro, que é, ao tempo, e desde 2022, Cronista Oficial do Concello. O caderno deste ano, que fai o nº 8 da colección, titúlase 40 anos do MEMC: memoria, patrimonio e comunidade.

Secundino García, director
do Museo Etnográfico da Capela

Na presentación participaron Secundino García Mera, director do Museo Etnográfico da Capela, Elena López, concelleira de Turismo de As Pontes e o propio alcalde da localidade, Valentín González Formoso, que como todo o mundo sabe é tamén presidente da deputación provincial da Coruña, e José María López Ferro, director do Museo, que pechou o acto.

Interveu en primeiro lugar Secundino García, mestre e fundador do museo etnográfico da Capela, actualmente ubicado na parroquia de San Boulo de Caaveiro, que relatou como o museo naceu, ao igual que o das Pontes, nun colexio de infantil e primaria, o CEIP Mosteiro de Caaveiro, froito dunha experiencia sociopedagóxica desenvolvida desde o ano 1981. Con certas doses de humor contou detalles de como foron recollendo pezas, implicando aos alumnos e ás familias.

Pola súa parte, Elena López, na súa breve intervención, felicitou ao museo polo 40 aniversario, e expuxo que o museo pontés é xa un recurso turístico máis do concello, con visitas organizadas que se ofrecen a grupos de visitantes de toda Galicia e incluso de fóra. A seguir, nunha intervención máis extensa, o alcalde pontés Valentín González Formoso felicitou ao seu director polos 40 anos do museo; destacou que nas Pontes entre as entidades culturais que reciben apoio do concello e da deputación están a asociación Hume (que presentara a súa revista nº 18 (2026) uns días antes) e o propio Museo Etnográfico, e que as publicacións de ambas son editadas con axuda da deputación, polo que a súa distribución é gratuita.

Logotipo
do museo etnografico

Unha visión xeral da praza da Igrexa das Pontes,
onde tivo lugar o acto

O caderno número 8

Na que foi a intervención final, José María López Ferro agradeceu as intervencións anteriores, deu conta de que fora mestre durante un breve periodo no colexio da Capela, e que alí recolleu a idea que foi agromando xa no que sería o seu destino definitivo ata a súa xubilación, o Colexio Monte Caxado (pechado en 2017), onde naceu o museo no ano 1986. Leu unhas acertadas palabras que o seu fillo, o escritor e xestor cultural Xosé María Ferro Fermoso publicara o día anterior nunha entrada da rede social Facebook. Nós escollemos estas:

Dende a óptica da xestión do patrimonio cultural, o primeiro gran valor do Museo Etnográfico Monte Caxado reside no seu carácter anticipatorio. Antes de que a protección do patrimonio etnográfico e inmaterial

acadase a relevancia conceptual e normativa que hoxe ten, este proxecto xa actuaba na práctica como un dispositivo de salvagarda. Recolleu pezas cando aínda eran consideradas refugallos; documentou procedencias e doantes cando esa información podía perderse para sempre; e integrou no espazo educativo materiais, técnicas e expresións da cultura tradicional que estaban deixando de formar parte da experiencia vital das novas xeracións. É dicir, non se limitou a acumular obxectos, senón que xerou contexto, memoria e significado.

José María deu conta, asimesmo, da participación na Rede de Museos de Ferrolterra, que agrupa na actualidade a 13 museos das comarcas de FerrolTerra, Eume e Ortegal, e que trata de levar a cabo accións conxuntas. Nese momento fóisenos a mente ao pechado Museo Etnográfico de Meixido (Freires-Ortigueira), posto en marcha en 1999 por Narciso Luaces e a súa esposa Herminia Covelo, xa falecidos, e que a desidia das administracións encargadas de velar polo patrimonio cultural ten feito desaparecer, non sabemos se de forma definitiva.

En canto ao propio caderno, que se repartiu gratuitamente aos asistentes á presentación, da conta da historia do museo e das actividades e publicacións realizadas, con numerosas fotografias que testemuñan todo ese historial exitoso.

Non queda, para finalizar, máis que dar os parabéns a José María polo labor altruíst realizado nestes 40 anos, e á súa familia pola axuda e comprensión das horas roubadas á convivencia familiar para levar adiante esta obra, así como ás institucións polo apoio exemplar concedido.

-------------------------------

Texto: Xosé María Torres

Fotos: Páxina de Facebook de Mundito Carballo Durán